رجب طیب اردوغان رئیس جمهور کشور ترکیه در سفری از پیش تعیین شده در 12 مهر/میزان 1396 -چهارشنبه- هفته جاری برای دیدار با مقام های سیاسی ارشد جمهوری اسلامی ایران به تهران سفر می کند.

پیش از سفر اردوغان، ژنرال خلوصی آکار رئیس ستاد ارتش ترکیه نیز در روز یک شنبه به تهران سفر کرد و با همتای ایرانی خود دیدار نمود. بنابر اخبار رسانه ها در این دیدار موضوع گسترش همکاری های نظامی دو کشور و همچنین همه پرسی در شمال عراق مورد رایزنی قرار گرفت. سفر این دو مقام سیاسی ترک به ایران در طول یک هفته، نشان گر آن است که دو کشور در وضعیت حساس کنونی منطقه غرب آسیا، به طور جدی بر ضرورت همکاری و هماهنگی پی برده اند.

در واقع، سفر اردوغان به تهران در شرایطی انجام می گیرد که کردهای عراق بدون توجه به مخالفت های منطقه ای و بین المللی اقدام به انجام همه پرسی کرده و زمینه های ایجاد بحرانی جدید در منطقه را فراهم آورده اند. علاوه بر این، تحرکات اخیر کردهای سوریه نگرانی ترکها را در این رابطه تشدید نموده است. با نظر به این تفاسیر می توان مهم ترین محورها و ابعاد اهمیت سفر اردوغان به تهران را در قالب چهار محور مورد واکاوی قرار داد.

1 - ضرورت هماهنگی و همکاری مشترک برای مقابله با تجزیه طلبی مقامات اقلیم کردستان عراق

بدون تردید مهم ترین بُعد اهمیت یا محور سفر اردوغان به تهران در ارتباط با اتخاذ راهبرد مشترک و افزایش همکاری ها میان دو طرف برای چگونگی مواجهه با اقدام اخیر اربیل در برگزاری همه پرسی است. در این زمینه به نظر می رسد سه مساله مورد بررسی قرار گیرد: اولین مساله در ارتباط با ایجاد هماهنگی در اعمال تحریم های اقتصادی و بستن مرزها است. دومین مساله نیز در ارتباط با نحوه هماهنگی با حکومت مرکزی عراق بوده و اینکه چگونه می بایست هماهنگی های لازم را با دولت عراق داشته باشند. سومین مساله در ارتباط با هماهنگی و تصمیم گیری نسبت به اقدام احتمالی نظامی مشترک در آینده است. در این سطح هر دو کشور به طور جدی بر حفظ وحدت و یکپارچگی کشور عراق تاکید دارند و هر گونه تحرک برای تجزیه عراق را به شدت رد می کنند.

2 - هماهنگی و همکاری در مبارزه با تروریسم

یکی دیگر از محورهایی که اردوغان در جریان سفر خود به تهران در دیدار با مقام های سیاسی کشورمان مورد بحث و مذاکره قرار می دهد، احتمالاً در ارتباط با هماهنگی و همکاری مشترک دو کشور در زمینه مبارزه با تروریسم باشد. در این زمینه دو موضوع اساسی مورد بحث میان مقام های سیاسی دو کشور قرار می گیرد؛ یکی ضرورت همکاری در مبارزه با داعش و دیگری همکاری در تقابل با حزب کارگران کردستان (پ ک ک). در حقیقت دولت ترکیه همچنان حزب پ ک ک و فعالیت هی نظامی این گروه را به عنوان مهم ترین تهدید امنیتی برای خود تلقی کرده لذا در زمینه مبارزه با این گروه به شدت نیازمند همکاری امنیتی تهران است.

3 - همکاری میان تهران و آنکارا در زمینه بحران سوریه

یکی دیگر از ابعاد و محورهای مهم که در سفر اردوغان به تهران می تواند به طور جدی مورد بحث و گفتگو قرار گیرد، در ارتباط با اخرین تحولات بحران سوریه است. در زمینه بحران سوریه نیز دو محور مهم برای گفتگو میان آنکار و تهران وجود دارد. اولین محور در ارتباط با همکاری های امنیتی میان دو کشور برای توسعه مناطق کاهش منازعه به مناطق شمال سوریه است. دومین محوری که اردوغان در ارتباط با موضوع بحران سوریه به نظر می رسد با مقام های سیاسی ایرانی مورد بحث قرار دهد، در ارتباط با ضرورت مقابله با کردهای سوریه در مناطق شمالی این کشور است. در واقع، سفر اردوغان در شرایطی به تهران صورت می گیرد که نیروهای سوریه دموکراتیک با حمایت ارتش آمریکا و ائتلاف موسوم به ضد داعش، در حال پیشروی در مناطق جنوبی و شرق استان دیرالزور هستند. همچنین، کردهای سوریه طی چند روز گذشته با کسب روحیه از عزم راسخ مسعود جهت برگزاری همه پرسی در اقلیم کردستان عراق ، دو روز قبل از انجام این همه پرسی ، برای انتخاب نمایندگان پارلمان های محلی خود پای صندوق های رای رفتند. افزون بر این، مسأله دیگری که آنکارا را نسبت به تحرکات کردهای سوریه نگران کرده است حمایت شدید آمریکا از آنها است. در این وضعیت اردوغان امیدوار است که مواضع تهران را درباره ضرورت مقابله با گسترش پیشروی کردهای سوریه با خود همراه کند. تهران نیز در این زمینه نگرانی های خود را دارد چرا که با اتحاد کانتون های کردی در شمال سوریه با نقش آفرینی آمریکا و اسرائیل، مشکلات و تهدیدات جدی برای مقاومت شکل خواهد گرفت.

اهمیت مواجهه مشترک با توسعه طلبی کردهای سوریه از این رو بهتر درک می شود که مرز مشترک خاپور میان کردهای سوریه با اقلیم کردستان در استان حسکه و در محدوده کانتون جزیره به عرض 40 کیلومتر وجود دارد. این احتمال که در صورت اعمال تحریم و حتی بروز درگیری نظامی با اقلیم کردستان، مقامات اربیل از این مرز به عنوان بستری برای دور زدن تحریم ها وحتی فروش نفت استفاده کنند بسیار زیاد است. ترکیه امیدوار است که در پی تفاهم با تهران، زمینه همراهی دمشق نیز که متحد ایران است فراهم شود. علاوه بر این در حال حاضر به نظر می رسد که مواضع حزب اتحاد دموکراتیک، شاخه سوری پ ک ک بسیار به کردهای عراق نزدیک شده و امکان اتحاد میان آن ها وجود دارد. اتحاد میان پ ک ک و اقلیم کردستان، به طور حتم تهدیدات جدی را در وهله نخست برای ترکیه که جمعیتی بالغ بر 18 میلیون کرد در این کشور ساکن هستند و سپس ایران موجب خواهد شد. از این رو، همکاری میان دو کشور برای مقابله با این رخداد بسیار ضروری به نظر می رسد.