احمد عمران

این بار نخست نیست که سرور دانش، معاون دوم رییس حکومت وحدت ملی، در مورد وضعیت و نظام حرف های غیرمسولانه می زند. در گذشته نیز بارها برای خوش خدمتی به آقای غنی، چنین حرف هایی زده و احتمال دارد که بازهم بنا به اقتضاء چنین حرف های بزند. آقای دانش از محدود کسانی است که در حکومت کار می کند؛ ولی هم چنان به دلیل احترامی که به او در میان برخی حلقات به خصوص دانشگاهیان وجود دارد، استاد خطاب می شود. این استاد گفتن به آقای دانش شاید به دلیل پیشنۀ او باشد که در برخی مدارس و دانشگاه ها به تدریس پرداخته است و از جانبی هم شاید به این دلیل که او در سال های جهاد و مقاومت عمدتا به کار و فعالیت های فرهنگی تمایل نشان می داد. آقای دانش، در زمانی که متصدی پست وزارت عدلیه افغانستان بود، نیز زیاد خود را با مسایل روزمره سیاست آلوده نمی کرد و در همان موقعیت حقوقی خود سعی داشت، چهره یی متخصص باقی بماند. اما از زمانی که به وسیلۀ کریم خلیلی معاون پیشین ریاست جمهوری به عنوان جای گزینش به تیم آقای غنی معرفی شد، چهرۀ دیگری از او به نمایش درآمد. این چهره، چهره توجیه گر و متمایل به قدرت است. چهرۀ که نمی خواهد به هیچ بهایی کرسی اش را از دست بدهد، حتا در بهای قربانی کردن حقایق. روز دوشنبه آقای دانش در برنامه یی شرکت ورزیده بود که به قانون اساسی اختصاص یافته بود. این برنامه از سوی واحد تحقیق و ارزیابی افغانستان، به مناسبت رونمایی تحقیق بررسی قانون اساسی برگزار شده بود. آقای دانش دراین برنامه از ساختار ریاستی متمرکز حمایت کرده و آن را بهترین نظام سیاسی برای افغانستان خوانده است. آقای دانش هم چنین گفته است که نظام پارلمانی به دلیل نبود احزاب سیاسی قوی و نظام فدرالی به دلیل شرایط افغانستان برای این کشور مناسب نیست. آقای دانش در حالی از نظام ریاستی فعلی حمایت می کند که یکی از اصل های توافقنامه سیاسی بر تعدیل قانون اساسی و ایجاد سمت نخست وزیری از طریق فراخواندن لویه جرگه تاکید میورزد. حکومت وحدت ملی بدون آن که در این خصوص خود به ابراز نظر بپردازد، براساس توافقنامۀ سیاسی مکلف است که لویه جرگه قانون اساسی را فرا بخواند. اما این کار تا به امروز همانگونه که بخش های دیگر توافقنامه سیاسی چندان نیز مورد توجه قرار نگرفته، هم چنان در بیسرنوشتی قرار دارد. اگر واقعا ساختار نظام مشکلی ندارد و آنگونه که آقای دانش فکر می کند، نظام ریاستی حتا نیمه متمرکز می تواند پاسخ گویی نیازهای جامعه افغانستان باشد، پس چرا این همه انتقاد نسبت به آن وجود دارد؟
آنانی که از ساختار فعلی انتقاد می کنند و به جای آن نظام پارلمانی را پیشنهاد کرده اند، افرادی نبودند که هیچ فهمی در مورد افغانستان، تیوری ها و نظام های سیاسی نداشته باشند. بسیاری از منتقدان ساختار نظام فعلی از مهم ترین دانش اندوخته گان علم سیاست اند و با براهین و شواهد کافی مشکلات نظام ریاستی را برشمرده اند. اگر نظام فعلی، می توانست پاسخ گوی شرایط افغانستان باشد، آن گونه که آقای دانش فکر می کند، چرا مشارکت سیاسی همه اقوام در نظام این همه مشکل ساز بوده است. آیا همین نظام نبود که بحران ها را تا مرز رویارویی های نظامی سوق داد؟ از جانبی دیگر، کدام تجربه ابطال نظام پارلمانی را ثابت کرده است که حالا با دو دست به نظام ریاستی بچسپیم؟ وقتی نظامی در یک کشور تجربه نشده باشد، چگونه از قبال برابطال آن رای می دهند؟ آقای دانش ۲۰ سال پیش خواهان نظام دموکراسی در افغانستان هم نبود و یا فکر نمی کرد که چنین نظامی در این کشور بتواند موثر ثابت شود، آیا باز هم باید به همان نظام های کهنه و قبیله یی بسنده میکردیم. حتا در مورد نظام فدرالی نمی توان چنین با قاطعیت پاسخ رد داد. عده یی کثیر باور دارند و براساس یافته ها و دیدگاه های شان می خواهند که افغانستان نظام پارلمانی داشته باشد. هیچ مشکلی در طرح چنین نظری وجود ندارد که بیاییم و یک سره با آن مخالفت کنیم. شاید بهترین راه حل برای بیرون رفت از مشکلات کشور نظام پارلمانی باشد که امروز اکثریت به عنوان تابو به آن نگاه می کنند. نباید در مسایل علمی چنین با قطعیت سخن گفت که آقای دانش می زند. طرفداران نظام ریاستی در کشور در سال های نخست، آقای کرزی بود که در برابر هر صدای مخالفی فریاد می زد که افعانستان را آزمایشگاه نظام های سیاسی نسازید؛ ولی همین حالا او که از قدرت کنار رفته است، بهتر از هرکس دیگری می داند نظامی را که خودش در راس آن قرار داشت، چه مشکلاتی را برای جامعه به بار آورد.
چرا آقای کرزی، در آن سال ها از نظام متمرکز ریاستی دفاع می کرد و حالا نمی کند؟ دلیل آن این است که نظام فعلی کشور بیشتر از آن که با منافع شهروندان سازگار باشد، منافع قدرتمندان را برجسته میسازد و به یک معنا حافظ منافع کسانی است که قدرت سیاسی را در اختیار دارند.
آقای دانش نیز حالا که در یکی از موقعیت های مهم سیاسی قرار گرفته از نظامی دفاع میکند که بیشترین امکانات و اختیارات را به آن تفویض میکند، اما همین که از این موقعیت برکنار شود، آنگاه چشم هایش به روی مشکلات نظام ریاستی باز خواهد شد.

منبع: روزنامه ماندگار