رئیس‌ جمهور امریکا اخیرا در گفتگو با فاکس نیوز، ادعا کرد که نیروهای ناتو در جریان جنگ افغانستان «از خطوط مقدم» فاصله می‌گرفتند.

سخنان دونالد ترامپ، واکنش‌های تند و گسترده‌ای را در میان مقام‌های پیشین نظامی و سیاسی اروپا برانگیخت.

این اظهارات توسط شرکای امریکا در جنگ افغانستان از جمله انگلیس، آلمان، کانادا، فرانسه، لهستان و حتی لتوانی به عنوان یک تحریف، توهین و نادیده گرفتن فداکاری‌های سربازان کشته شده مطرح شده است.

ترامپ در این گفتگو، سخنان خود را در جریان سخنرانی در مجمع جهانی اقتصاد در داووس تکرار کرد و گفت: «من همیشه گفته‌ام که اگر روزی به متحدان‌مان نیاز داشته باشیم، آیا خواهند آمد؟ این آزمون نهایی است و من در مورد آن مطمئن نیستم.» او افزود: «ایالات متحده هرگز به حمایت ارتش‌های اروپایی نیاز نداشته است.»

در ادامه، ترامپ ادعا کرد که کشورهای ناتو نیروهایی را به افغانستان فرستادند، «اما کمی عقب‌تر و دور از خطوط مقدم باقی ماندند.»

این نخستین بار نیست که رییس جمهور امریکا به ناتو حمله می‌کند، نقش امریکا نسبت به حمایت امنیتی از اعضای این سازمان را برجسته می‌سازد و بر بی‌نیازی ایالات متحده از ناتو در مناقشات امنیتی بین‌المللی تاکید می‌ورزد.

ترامپ پیش از این نیز ناتو را یک «سازمان منسوخ» خوانده و تهدید کرده بود که اگر دیگر اعضای این سازمان نظامی، سهم عادلانه خود در تامین هزینه‌های سرسام‌آور آن را نپردازند، ایالات متحده نیز هزینه‌های حمایتی خود را کاهش خواهد داد؛ اظهاراتی که فشارها بر شرکای سنتی امریکا در ناتو را تشدید کرد و برخی از آن‌ها مجبور شدند، سهم خود در تامین هزینه‌های این سازمان را افزایش دهند.

ترامپ همچنین هرگز باور خود درباره شرکای اروپایی امریکا را پنهان نکرده و گفته است که امریکا به آن‌ها نیازی ندارد؛ اما آن‌ها به امریکا نیاز دارند.

حتی در سند امنیت ملی ترامپ نیز که اخیرا منتشر شد، به طور کم‌سابقه‌ای به متحدان اروپایی امریکا حمله شده و این کشورها به دلیل سیاست‌‌های مهاجرتی خود، آماج انتقاد شدید تیم ترامپ قرار گرفته‌اند. این در حالی است که در این سند، تهدیدانگاری روسیه و چین که به طور سنتی، رقیب ایالات متحده محسوب می‌شوند و در اسناد امنیت ملی این کشور، همواره از آن‌ها به عنوان بزرگ‌ترین تهدیدها و چالش‌های امنیتی علیه منافع حیاتی و راهبردی امریکا یاد می‌شد، کمرنگ شده؛ اما در برابر، امریکا با اشاره به سیاست‌های مهاجرتی اروپایی‌ها درباره خطر تشکیل نخستین دولت افراط‌گرای اسلامی در یک کشور اروپایی در آینده، هشدار داده است!

اظهارات توهین‌آمیز جی‌دی ونس؛ معاون ترامپ در نشست امنیتی مونیخ نیز به وضوح نشان داد که ترامپ و تیم او، نگاه بدبینانه‌ای نسبت به اروپا دارند و از این‌که اروپایی‌ها پس از جنگ جهانی دوم، «بار دوش» ایالات متحده بوده و هزینه‌های اضافی را بر امنیت این کشور تحمیل کرده‌اند، عمیقا ناراضی هستند.

عزم ترامپ برای تصاحب گرینلند نیز یکی دیگر از عواملی است که بحران در اتحاد فراآتلانتیکی ناتو را وارد مرحله تازه‌ای کرده و از نظر برخی منتقدان، شمارش معکوس برای فروپاشی این اتحاد را که زمانی شکست‌ناپذیر به نظر می‌رسید، آغاز کرده‌است.

به این ترتیب، از نظر بسیاری از تحلیلگران واقع‌گرا، یکجانبه‌گرایی مبتنی بر سیاست «اول امریکا»ی ترامپ، آغاز فروپاشی ائتلاف فراآتلانتیکی ناتو را کلید زده و به همین دلیل است که اکنون کشورهای اروپایی از جمله فرانسه و حتی انگلیس و آلمان به طور بی‌پرده‌تری درباره ضرورت تشکیل «ارتش اروپایی» سخن می‌گویند، نسبت به اتکای امنیتی قاره سبز به حمایت‌های ایالات متحده که پس از جنگ جهانی دوم، شکل گرفت، هشدار می‌دهند و ضرورت بومی‌سازی امنیت در چارچوب اتحادیه اروپا را مطرح می‌کنند. این‌ها همه نشان می‌دهد که ترامپ، تهدیدی وجودی علیه بقای ناتو است و این همان پیامی است که به درستی به متحدان و شرکای سنتی ایالات متحده در اروپا، منتقل و منعکس شده و آن‌ها از هم‌اکنون با نگرانی درباره چشم‌انداز پرچالش امنیتی خود، فکر می‌کنند.

در این میان، اگرچه ترامپ در پی واکنش‌های شدید رهبران اروپایی و کانادا به اظهارات توهین‌آمیز او درباره نقش ناتو در جنگ افغانستان، از موضع جنجالی خود عقب‌نشینی کرد و احتمالا با توصیه مشاوران خردمندتر و میانه‌روترش - علیرغم میل خود - به تمجید از نیروهای انگلیسی در این جنگ پرداخت؛ اما کارشناسان نظامی، همچنان معتقد اند که ملی‌گرایی مبتنی بر سیاست «اول امریکا»ی ترامپ و شعار بنیادین جنبش «MAGA» که می‌گوید «عظمت را به امریکا برمی‌گردانیم» دورنمای ناتو را به خطر انداخته و فرایند فروپاشی تدریجی ائتلاف نظامی ناتو را تسریع کرده است.  مهدی نوری