زلمی خلیلزاد، نماینده ویژه پیشین امریکا در امور صلح افغانستان، اظهارات اخیر سخنگوی ارتش پاکستان را نادرست خوانده و گفته است توافق دوحه به هیچ‌وجه برای تنظیم روابط یا حل مسائل میان افغانستان و پاکستان طراحی نشده بود.

به گفته او، با این حال ممکن است دو طرف برای مهار فعالیت گروه‌های مسلح و رفع نگرانی‌های امنیتی به یک توافق جداگانه دست یابند.

خلیلزاد گفته است که بر اساس دیدارها و گفتگوهای اخیرش، اداره طالبان آمادگی دارد با پاکستان نیز وارد مذاکرات مشابه شود.

او مدعی شده که چنین توافقی می‌تواند مانع استفاده داعش، تحریک طالبان پاکستان (تی‌تی‌پی) و دیگر گروه‌های مسلح از خاک افغانستان یا پاکستان علیه امنیت کشورهای دیگر شود.

این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که پیش‌تر شریف چودری، سخنگوی ارتش پاکستان، ادعا کرده بود که در افغانستان «هیچ حکومت» وجود ندارد و بار دیگر این کشور را تحت اداره طالبان، پناهگاه گروه‌های تروریستی خوانده بود.

این ادعاها و واکنش‌ها در حالی مطرح می‌شود که پاکستان از همان آغاز تا امروز نقش مهمی در به قدرت رسیدن طالبان در افغانستان داشته و در روند مذاکرات منتهی به امضای توافقنامه دوحه نیز یکی از بازیگران محوری محسوب می‌شد.

از سوی دیگر، زلمی خلیلزاد که در آن زمان رهبری هیأت مذاکره‌کننده امریکا با طالبان را بر عهده داشت، در حالی ادعا می‌کند که توافقنامه دوحه هیچ ربطی به پاکستان ندارد و صرفاً توافقی میان امریکا و طالبان است که خود در جریان مذاکرات، بارها از قطر به پاکستان سفر کرد و با مقام‌های ارشد سیاسی و نظامی پاکستان درباره جزئیات گفت‌وگوها و مفاد توافقنامه دوحه رایزنی و زدوبندهای پنهانی انجام داد.

افزون بر این، ادعای محوری پاکستان این است که توافقنامه دوحه زمینه‌ساز بازگشت طالبان به قدرت شد و آنها را از یک سازمان تروریستی به یک دولت مسلط تبدیل کرد؛ دولتی که یکی از مهم‌ترین پیامدهای آن باید تعهد طالبان به مبارزه با تروریزم، حفاظت از مرزها و پذیرش مسئولیت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی افغانستان در قبال صلح، ثبات و امنیت جهانی می‌بود.

از نظر پاکستانی‌ها اما طالبان نه‌تنها به تعهدات خود به‌مثابه یک دولت مسئول عمل نکرده‌اند، بلکه حتی به مفاد توافقنامه دوحه در زمینه مقابله با تروریزم نیز وفادار نمانده‌اند و اکنون با پناه دادن به ده‌ها گروه تروریستی در خاک افغانستان، این کشور را به بزرگ‌ترین پایگاه تروریزم بین‌المللی تبدیل کرده‌اند؛ پایگاهی که هر روز امنیت و ثبات کشورهای همسایه را تهدید می‌کند و امنیت ملی آنان را به خطر می‌اندازد.

با این همه، خلیلزاد که همواره در مقام لابی و حامی طالبان ظاهر شده و در مواردی حتی نقش سخنگوی غیررسمی این گروه را بازی می‌کند، بار دیگر در دعوای دیرینه و پرتنش طالبان و پاکستان ورود کرده و با حمایت از طالبان، موضع پاکستان درباره عدم تعهد و صداقت این گروه در قبال مفاد توافقنامه دوحه را به چالش کشیده است.

اظهارات خلیلزاد در حمایت از طالبان به‌وضوح اعتبارزدایی از توافقنامه دوحه محسوب می‌شود و این توافقنامه را که پیش‌تر به‌مثابه رکن مؤسس حکومت طالبان عمل می‌کرد، در حد یک تفاهم‌نامه دوجانبه میان امریکا و طالبان تقلیل می‌دهد.

صرف‌نظر از اینکه هم امریکا و هم طالبان یکدیگر را به نقض گسترده توافقنامه دوحه متهم می‌کنند و مدعی‌اند که طرف مقابل به تعهدات خود پایبند نبوده است، اعتبارزدایی از این توافقنامه و تقلیل آن به یک تفاهم‌نامه دوجانبه بسیار خطرناک است. این روند مسئولیت‌ها و تعهدات بدیهی طالبان در زمینه مشارکت ملی، ایجاد یک نظام فراگیر، همزیستی مسالمت‌آمیز با همسایگان، مبارزه با تروریزم و... را نادیده می‌گیرد و به طالبان امکان می‌دهد به‌سادگی از مفاد توافقنامه‌ای که خود امضا کرده است عدول کند و هرگونه که اراده و منافعش اقتضا می‌کند، تصمیم بگیرد، سیاست‌گذاری کند و عمل نماید.

از سوی دیگر، حتی اگر ادعای خلیلزاد درباره تعهدات طالبان در توافقنامه دوحه درست باشد و پاکستان و طالبان برای حل مسائل دوجانبه خود نیازمند توافقی جداگانه باشند، مسئولیت بین‌المللی دولت‌ها را نمی‌توان نادیده گرفت. بر اساس این مسئولیت، طالبان موظف‌اند با تهدیدهای تروریستی مقابله کنند، امنیت مرزها را تضمین نمایند، از ایجاد خطرات مستقیم علیه امنیت ملی کشورهای دیگر از مبدأ افغانستان جلوگیری کنند و در سازوکارهای منطقه‌ای و بین‌المللی مرتبط با مبارزه با تهدیدهای مشترک مشارکت مسئولانه داشته باشند.

بر این اساس، و صرف‌نظر از اینکه مطالبات پاکستان از طالبان تا چه اندازه مشروع است یا نیست، تبدیل شدن افغانستان به پایگاه بزرگ تروریست‌های فراملیتی مسئله‌ای فراتر از تنش‌های جاری در روابط دوجانبه افغانستان و پاکستان است و امنیت منطقه و جهان را تهدید می‌کند. بنابراین، خلیلزاد نمی‌تواند با لابی‌گری و حمایت از طالبان به هر قیمتی، تهدیدهای مستقیم و خطرات غیرمستقیم علیه امنیت و ثبات کشورهای همسایه و منطقه از ناحیه افغانستان را نادیده بگیرد یا با اعتبارزدایی از توافقنامه استعماری دوحه، نقش و مسئولیت خود در تشدید این وضعیت را توجیه کند. حامد احمدی