سراج‌الدین حقانی، وزیر داخله طالبان پس از سفر به کندهار، روز شنبه به زابل رفت و در دیدار با مقامات محلی، بر اجرای فرمان‌های رهبر شان تأکید کرد. او گفت: «در مورد فرمان‌ها و رهنمودهای امیرالمؤمنین و رهبری ما، به نقطه‌ای نخواهیم رسید که مجبور شویم از کسی دیگر راهنمایی بخواهیم.»

او افزود: «وحدت و انسجام از افراد به‌تنهایی به‌وجود نمی‌آید؛ بلکه با تعهد و پای‌بندی کامل به رهبری و با اخلاص نیک شکل می‌گیرد.»

حقانی هفته گذشته در خوست، از رفتارهای طالبان به تندی انتقاد کرد که با واکنش حلقهٔ نزدیک ملا هبت‌الله، رهبر طالبان روبه‌رو شد.

او روز جمعه در سفری غیرمنتظره به کندهار رفت.

کارشناسان می‌گویند که تحولات اخیر در ساختار قدرت طالبان، به‌ویژه سفر غیرمنتظره سراج‌الدین حقانی به کندهار و سپس تغییر لحن آشکار او در تأکید بر «اطاعت کامل» از رهبر طالبان، بار دیگر شکاف‌های عمیق میان دو محور اصلی قدرت در این گروه را برجسته کرده است.

به باور آنان، اختلاف میان هبت‌الله آخندزاده و شبکه حقانی سال‌هاست که در لایه‌های پنهان قدرت طالبان جریان دارد، اما رویدادهای اخیر این شکاف را از سطح تنش‌های مخفیانه درونی به مواجهه‌ای آشکار رسانده است. در ظاهر، طالبان تلاش می‌کنند تصویری یکدست، منسجم و متحد از خود نشان دهند، اما واقعیت این است که رقابت میان محور کندهار و شبکه حقانی، رقابتی ساختاری و ریشه‌دار است که اکنون وارد مرحله‌ای تازه شده است.

از دید تحلیلگران، ریشه این اختلافات به دو قرائت متفاوت از قدرت بازمی‌گردد. محور کندهار که هبت‌الله در رأس آن قرار دارد، بر تمرکز مطلق قدرت، مشروعیت مذهبی و تصمیم‌گیری در حلقه‌ای بسیار محدود تأکید می‌کند. در مقابل، شبکه حقانی که پایگاهش در شرق افغانستان است، بر کارآمدی امنیتی، روابط منطقه‌ای و نقش عملیاتی‌اش در دو دهه جنگ تکیه دارد. این دو رویکرد در عمل به رقابتی تبدیل شده‌ که دو طرف را در مقابل همدیگر قرار می‌دهد. کندهار خواهان انحصار قدرت است و شبکه حقانی به‌دنبال سهم بیشتر در مدیریت و تصمیم‌گیری.

در چنین فضایی، سخنان تند سراج‌الدین حقانی در خوست نقطه اوج تنش بود. او به‌طور کم‌سابقه‌ای از رفتارهای طالبان انتقاد کرد و تلویحاً از انحصار قدرت و بی‌توجهی به مردم سخن گفت؛ اظهاراتی که از نگاه ناظران مستقیماً متوجه هبت‌الله بود. واکنش حلقه نزدیک به رهبر طالبان نیز سریع و تند بود و حقانی را به ایجاد تفرقه و زیر سؤال بردن رهبری متهم کرد. این تقابل نشان داد که شکاف میان دو جناح دیگر قابل پنهان‌سازی نیست.

در چنین شرایطی، سفر ناگهانی حقانی به کندهار معنای سیاسی بسیار مهمی پیدا می‌کند. کندهار نه‌تنها مرکز سنتی طالبان، بلکه محل اقامت هبت‌الله و نماد اقتدار اوست. اینکه حقانی پس از انتقادهایش مجبور شد به کندهار برود، از نظر بسیاری نشانه‌ای از فشار و ضرورت توضیح‌خواهی بود. این سفر از نظر نمادین پیام روشنی داشت: حقانی باید به مرکز قدرت مراجعه کند، نه اینکه رهبر طالبان برای حل اختلافات به کابل یا خوست سفر کند. این خود نشان‌دهنده برتری موقعیت هبت‌الله است.

پس از این سفر، تغییر لحن حقانی کاملاً محسوس بود. او در زابل بر «اطاعت کامل از امیرالمؤمنین» تأکید کرد و گفت طالبان هرگز به نقطه‌ای نمی‌رسند که از کسی غیر از رهبرشان راهنمایی بخواهند. همچنین «وحدت و انسجام» را مشروط به «تعهد کامل به رهبری» دانست. این جملات، به‌ویژه پس از تنش‌های اخیر، از نگاه تحلیلگران نوعی اعلام وفاداری اجباری یا عقب‌نشینی تاکتیکی تلقی می‌شود. چنین تغییر لحنی معمولاً زمانی رخ می‌دهد که یک جناح تحت فشار قرار گرفته و برای جلوگیری از تشدید بحران ناچار به نرمش می‌شود.

بر اساس نشانه‌های موجود، می‌توان گفت که محور کندهار در این مرحله دست بالا را دارد. حقانی پس از انتقادهایش مجبور به سفر به کندهار شد، حلقه نزدیک هبت‌الله بدون ملاحظه او را مورد حمله لفظی قرار داد و تغییر لحن او نشان می‌دهد که فعلاً توان مقابله مستقیم را ندارد. تأکید او بر «اطاعت»، بیشتر شبیه پیام تسلیم است تا همکاری. این وضعیت نشان می‌دهد که هبت‌الله و حلقه کندهار موفق شده‌اند شبکه حقانی را در موضع دفاعی قرار دهند. البته این به معنای پایان اختلافات نیست؛ بلکه صرفاً یک پیروزی تاکتیکی برای کندهار محسوب می‌شود.

کارشناسان اما می‌گویند که با وجود عقب‌نشینی ظاهری حقانی، شکاف‌های ساختاری همچنان پابرجاست. شبکه حقانی نفوذ امنیتی و منطقه‌ای گسترده‌ای دارد و نمی‌تواند برای همیشه در برابر کندهار عقب‌نشینی کند. از سوی دیگر، هبت‌الله نیز حاضر نیست از تمرکز قدرت دست بکشد. بنابراین آنچه اکنون شاهد آن هستیم، آرامشی شکننده است؛ آرامشی که ممکن است در آینده دوباره به تنش‌های جدی‌تر تبدیل شود و از نقطه‌ای تازه، سر باز کند. حامد احمدی