الکساندر کنیازف، پژوهشگر برجسته مسائل افغانستان، در تازه‌ترین تحلیل خود هشدار داده است که سیاست‌های پاکستان در قبال طالبان می‌تواند پیامدهای منفی برای آینده همکاری‌های منطقه‌ای داشته باشد.

به گفته او، انزوای افغانستان برخلاف منافع کشورهایی است که امروز سیاستی واقع‌بینانه و منطقی در قبال کابل در پیش گرفته‌اند.

کنیازف با اشاره به بیانیه مشترک روسیه و هند در پنجم دسمبر 2025 پس از سفر ولادیمیر پوتین به دهلی‌نو، گفت: حمایت از طالبان به‌عنوان یک بازیگر مهم در مبارزه با تروریزم جهانی، تلاش‌های اسلام‌آباد برای بی‌اعتبار کردن طالبان و بازگرداندن آن به انزوای بین‌المللی را بی‌اثر می‌سازد.

او همچنین خاطرنشان کرد که موضع کنونی پاکستان بعید است با حمایت بی‌قیدوشرط چین همراه شود؛ زیرا پکن علاوه بر شراکت راهبردی با اسلام‌آباد، منافع مستقیم و قابل‌توجهی در افغانستان دارد که به همکاری با حکومت فعلی این کشور گره خورده است.

به باور تحلیلگران، ارزیابی این پژوهشگر روس نشان می‌دهد که موضع روسیه در قبال طالبان در هفته‌های اخیر به‌ویژه پس از سفر ولادیمیر پوتین به دهلی‌نو در دسمبر 2025، نشان‌دهنده تغییرات مهمی در سیاست منطقه‌ای این کشور است. روسیه برخلاف پاکستان، طالبان را به‌عنوان یک بازیگر مهم در مبارزه با تروریزم جهانی معرفی کرده و تلاش‌های اسلام‌آباد برای بی‌اعتبار کردن طالبان را بی‌اثر دانسته است. این نگاه تازه، هم‌زمان با صدور بیانیه مشترک روسیه و هند، بیانگر نزدیکی بیشتر مسکو به دهلی‌نو و فاصله گرفتن تدریجی از اسلام‌آباد است.

کارشناسان می‌گویند که بربنیاد این ارزیابی، روسیه به‌خوبی می‌داند که طالبان اکنون قدرت حاکم در کابل هستند و نادیده گرفتن آن‌ها نه‌تنها غیرواقع‌بینانه؛ بلکه برخلاف منافع ژئوپلیتیک مسکو در آسیای مرکزی است. از دید مسکو طالبان توانسته‌اند تا حدی کنترل امنیتی بر افغانستان ایجاد کنند و در مقابله با داعش نقش ایفا کنند. از این منظر، تعامل با طالبان برای روسیه به معنای تضمین ثبات در مرزهای جنوبی و جلوگیری از نفوذ گروه‌های افراطی به آسیای مرکزی است. علاوه بر این، همکاری با طالبان می‌تواند فرصت‌های اقتصادی تازه‌ای در حوزه انرژی و ترانزیت برای روسیه فراهم کند.

در مقابل، پاکستان طی ماه‌های اخیر بارها طالبان را به حمایت از گروه‌های تروریستی علیه اسلام‌آباد متهم و حتی اقدام نظامی کرده است. این سیاست ضدطالبانی، در شرایطی که روسیه، چین و هند به‌دنبال تعامل با کابل هستند، می‌تواند اسلام‌آباد را در موقعیت دشواری قرار دهد. پاکستان امیدوار است با اتکا به شراکت راهبردی با چین، سیاست‌های خود را پیش ببرد، اما همان‌طور که الکساندر کنیازوف اشاره کرده، بعید است که پکن بی‌قیدوشرط از موضع اسلام‌آباد حمایت کند. چین منافع مستقیم و قابل‌توجهی در افغانستان دارد که به همکاری با حکومت فعلی این کشور گره خورده است، از جمله پروژه‌های زیرساختی و امنیتی که بدون تعامل با طالبان امکان‌پذیر نیست.

در این میان، هند نیز سیاست خود را تغییر داده و برخلاف گذشته، گام‌هایی برای تعامل با طالبان برداشته است. دیدار وزیر خارجه هند با وزیر خارجه طالبان در دهلی‌نو و ارتقای دفتر فنی خود در کابل به سطح سفارت، نشانه‌های آشکار این تغییر هستند. هند به‌دنبال کاهش نفوذ پاکستان در افغانستان و دسترسی به بازارهای آسیای مرکزی است. نزدیکی روسیه و هند در این زمینه می‌تواند به شکل‌گیری یک محور تازه در منطقه منجر شود که نقش پاکستان را کمرنگ‌تر می‌کند.

از دید ناظران، پیامدهای این تغییر ژئوپلیتیک قابل‌توجه است. نخست، موازنه سنتی جنوب آسیا که بر محور اتحاد چین-پاکستان در برابر هند شکل گرفته بود، دچار تغییر خواهد شد. اگر روسیه واقعاً از اسلام‌آباد فاصله بگیرد و به هند نزدیک شود، اسلام‌آباد ممکن است خود را در موقعیت انزوا ببیند؛ از یک‌سو فشار طالبان و از سوی دیگر کاهش حمایت روسیه. دوم، دهلی‌نو می‌تواند از این تغییر برای تقویت جایگاه خود در افغانستان و کاهش نفوذ پاکستان بهره ببرد. سوم، چین همچنان بازیگر کلیدی باقی می‌ماند، اما منافع اقتصادی و امنیتی‌اش در افغانستان ممکن است آن را به همکاری با روسیه و هند سوق دهد.

به این ترتیب، آینده همکاری‌های منطقه‌ای بیش از پیش به محور روسیه-هند و حتی چین گره خواهد خورد. این محور می‌تواند نقش پاکستان را در معادلات افغانستان کمرنگ‌تر کند و اسلام‌آباد را وادار سازد سیاست‌های خود را بازنگری کند. اگر پاکستان همچنان بر بی‌اعتبارسازی طالبان پافشاری کند، خطر انزوای منطقه‌ای برایش جدی خواهد بود. در مقابل، اگر به تعامل با طالبان تن دهد، شاید بتواند جایگاه خود را در همکاری‌های منطقه‌ای حفظ کند. روسیه با واقع‌گرایی ژئوپلیتیک، مسیر تازه‌ای را انتخاب کرده است؛ مسیری که نه‌تنها آینده افغانستان؛ بلکه موازنه قدرت در جنوب آسیا را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد. مهدی نوری