بخش اعظم صادرات افغانستان محصولات زراعتی و دامی است.به همین لحاظ، در ساختار اقتصادی جامعه افغانستان، زراعت از اهمیت خاصی برخوردار است. کارشناسان، کشاورزی را مهم ترین بخش در اقتصاد افغانستان می دانند و اعتقاد دارند که تنها با توسعه بخش زراعت می توان به رشد و توسعه اقتصادی مطلوب در افغانستان دست یافت.

افغانستان به عنوان کشور زراعتی در منطقه و جهان شناخته می شود. بر اساس گزارش اداره همکاری بین المللی آمریکا1 و مرکز آمار زراعتی،80٪  مردم افغانستان به کشاورزی و دام داری اشتغال دارند، و 31٪  درآمد ناخالص ملی از محصولات زراعتی به دست می آیدسایت اداره همکاری بین المللی آمریکا2.

بخش اعظم صادرات افغانستان نیز محصولات زراعتی و دامی است.به همین لحاظ، در ساختار اقتصادی جامعه افغانستان، زراعت از اهمیت خاصی برخوردار است. کارشناسان، کشاورزی را مهم ترین بخش در اقتصاد افغانستان می دانند و اعتقاد دارند که تنها با توسعه بخش زراعت می توان به رشد و توسعه اقتصادی مطلوب در افغانستان دست یافت.

افغانستان ازجمله کشورهایی به شمار می رود که بیشترین غذا و محصولات کشاورزی را به شکل سنتی تولید می کند و هنوز هم اکثریت کشاورزان از فنّاوری بی بهره هستند. ازآنجایی که صنعت در افغانستان در مراحل نخستین دوران رشد خود می باشد و شغل هایی که در بخش معدن ایجاد می شود معمولاً نیازمند کارگران ماهر و نیمه ماهر می باشد لذا همین امر باعث شده است که کشاورزی هنوز به عنوان یکی از بخش های اصلی رشد اقتصادی و به کارگیری نیروی کار در آینده باشد.

نقش کشاورزی در توسعه مناطق محروم

بر اساس گزارش های سازمان ملل متحد3، کشاورزی در بسیاری از کشورهای درحال توسعه بخش اعظم اقتصاد ملی را تشکیل می دهد. این بخش عموماً ۴۵ تا ۹۰ درصد از کل تولید ملی و حدود ۶۰ الی ۹۵ فیصد از کل اشتغال این کشورها را شکل می دهد.هم چنین، بر اساس آمارهای وزارت زراعت و دامداری در افغانستان بیش از ۸۰ فیصد منابع پایه تولید (آب، خاک و منابع طبیعی) کشور در حیطه فعالیت های روستاییان مورد استفاده قرار می گیرد. به گفته ی کارشناسان اقتصادی در افغانستان در صورت بی توجهی به بخش کشاورزی، نیروی کار زیادی از زمین رانده شده و کارگران این بخش به صورت بیکاران پنهان درمی آیند و بدین ترتیب سیل مهاجرت به مناطق شهری و به دنبال آن کاهش تولید و افزایش وابستگی به واردات و بروز مشاغل کاذب و تبعات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی را به وجود می آورد.

بنابراین دولت باید به شکل قانونی و منطقی، برنامه های توسعه را به نحوی تهیه و تدوین کند که توسعه بخش کشاورزی نسبت به سایر بخش ها در اولویت قرارگرفته و مورد توجه و تأکید بیشتری باشد. پويايي رشد آينده افغانستان درگرو سرمایه گذاری در بخش معدن و کشاورزي می باشد.اما معدن يک فعاليت سرمایه بر می باشد که شغل کمتري توليد می کند که شايد بين 10 تا 20 هزار شغل تا سال 2020 ايجاد می کند.اين در مقايسه با کشاورزي که 400 تا 500 هزار شغل ايجاد کند عدد کمتري می باشد.همچنين معدن نيازمند کارگران ماهر و نيمه ماهر می باشد و منافع مستقيمش براي زنان،مناطق روستايي فقير،بی خانمان و... کمتر می باشدروزنامه ی افغانستان ما،2017.

نقش کشاورزی در روند توسعه اقتصادی

کارشناسان، تأمین غذا، امنیت غذایی برای جمعیت روبه رشد، کاهش فقر غذایی، آسیب پذیری اقتصادی، عرضه مواد خام موردنیاز صنعت، کمک به توسعه فعالیت های تولیدی وابسته، صادرات و تأمین ارز برای واردکردن کالاهای سرمایه ای و گسترش فعالیت های اقتصادی، حفظ و بهبود محیط زیست و استفاده بهینه از منابع را در توسعه های پایدار اقتصادی مفید می خوانند؛ این در حالی است که اگر موارد گفته شده در بستر انجام فعالیت های تولیدی در بخش کشاورزی حاصل شود، می توان به توسعه این بخش و پایداری آن امیدوار بود. به گفته سخنگوی وزارت زراعت در گفتگو با روزنامه 8 صبح4، زارعت تقریباً ۲۹ فیصد تولیدات ناخالص ملی کشور را تشکیل می دهد و در ضمن بیشترین اقلام صادراتی افغانستان، اقلام زراعتی است.هم چنین افغانستان در سال جاری بر اساس گزارش بانک جهانی ۱۱ فیصد رشد اقتصادی داشته است که این رشد ناشی از افزایش تولیدات کشاورزی می باشدروزنامه 8 صبح.

کشاورزی نادرست تهدیدی بر توسعه پایدار

استفاده بیش ازحد از زمین در طول سالیان و به کارگیری بیش ازحد انواع سموم، کودهای شیمیایی و روش های نامناسب بهره برداری از منابع آب وخاک و به صورت کلی استفاده غیراصولی از زمین جهت کسب محصول بیشتر اگرچه در کوتاه مدت شاید امکان پذیر و درآمد ناشی از آن مقبول باشد، ولی در طول زمان فرایند تولید را با چالش های اساسی روبه رو خواهد کرد.کارشناسان می گویند که استفاده نادرست از کشاورزی باعث تغییر ساختمان خاک، آلودگی منابع آبی و خاکی، کاهش تنوع زیستی، بیماری ها، علف های هرز و طغیان آن ها، فرسایش خاک و از سوی دیگر کاهش تولید، افزایش نرخ تورم، بی کاری و گسترش فقر در جامعه می شود.

راهکارهای ارائه شده

در افغانستان اغلب روستاییان نسبت به شهرنشینان درآمد کم تر دارند و از خدمات اجتماعی ناچیزی برخوردار هستند. به همین سبب روند مهاجرت به شهرها شتاب یافته که عمده دلایل آن پراکندگی جغرافیایی روستاها، نبود صرفه اقتصادی برای ارائه خدمات اجتماعی، پایین بودن بهره وری کشاورزی، محدودیت منابع ارضی، طبیعی و مالی در مقابل رشد جمعیت روستاها و مدیریت درست آن می باشد. وزارت زراعت افغانستان چهارچوب توسعه ملی این کشور را تدوین کرده که انتظار می رود بعد از اجرایی شدن این چهارچوب از سال ۲۰۱۰ به بعد دورنمایی ۱۰ ساله زراعت افغانستان چنین پیش بینی شده است، این نقش در اقتصاد ملی کاملاً برجسته گردد.اهداف عمده این طرح عبارت است از:

1. افزایش تولید سالانه غلات به ۹ میلیون تن در سال
2. احداث تعداد ۳۰ سد متوسط و کوچک آبیاری
3. افزایش زمین های تحت آبیاری به ۳ میلیون هکتار
4. افزایش ارزش صادرات زراعتی از ۵۰۰ میلیون دلار کنونی به حداقل ۲.۵ میلیارد دلار در سال
5. رشد سالانه ۴.۵% دام داری و ۵% باغداری.
6. احیاء ۲۰۰ هزار هکتار جنگل ها و ۵ میلیون هکتار علفزارها

بر اساس برنامه جامع توسعه زراعت و چهارچوب توسعه ملی زراعت، به مدرنیزه شدن بخش زراعت توجه شده و کشاورزی به صورت جهشی توسعه خواهد یافت. در کل می تواند گفت که زراعت تاکنون عامل مهم در تولید خانواده روستایی بوده و توسعه زراعت می تواند به توسعه اقتصادی در افغانستان منجر شودسایت وزارت زراعت و دامداری افغانستان5.

منابع:

1 USAID

2 https://www.usaid.gov/

3 United Nations

4 گفتگوی مجید الله قرار،سخنگوی وزارت زراعت افغانستان با روزنامه 8 صبح،2013

5 https://www.mail.gov.af/

منبع: مطالعات افغانستان