کارشناسان و ناظران بین المللی معتقدند؛ افغانستان بیش از آن که با یک گروه شورشی مواجه باشد بیشتر با یک چالش ناامنی عمده در نظام حاکمیت و جامعه خود روبه رو هست. شبه نظامیان و شورشیان با شاخص ها و درجات مختلف اهداف گوناگونی را دنبال کرده و پیوندهای بسیار نزدیکی با افراد فاسد دارای نفوذ در بدنه حاکمیت افغانستان دارند.

نویسندگان:

محمدحسین قربانی زواره، کارشناس حوزه جنگ های هیبریدی

منوچهر شفیعی، کارشناس تروریسم و مسائل افغانستان

کارشناسان و ناظران بین المللی معتقدند؛ افغانستان بیش از آن که با یک گروه شورشی مواجه باشد بیشتر با یک چالش ناامنی عمده در نظام حاکمیت و جامعه خود روبه رو هست. شبه نظامیان و شورشیان با شاخص ها و درجات مختلف اهداف گوناگونی را دنبال کرده و پیوندهای بسیار نزدیکی با افراد فاسد دارای نفوذ در بدنه حاکمیت افغانستان دارند. به صورتی که در طول سال گذشته از اعضای ارشد مبارزه با مواد مخدر به جرم قاچاق و از وابستگان پارلمان افرادی به جرم همکاری با گروههای تروریستی دستگیر شدند.

آن ها توانسته اند با ابزارهای مختلفی همچون ارعاب،، تطمیع روانی و مالی نظام فعلی افغانستان را با بحران گسترده ناامنی روبه رو سازند. شبکه های جنایت کار همچون کارتل های قاچاق انسان و باندهای مواد مخدر توانسته اند طی یک جنگ داخلی بلندمدت با همکاری زیرزمینی و مخفیانه برخی از آژانس های اطلاعاتی بیگانه ساختار شکننده دولت افغانستان را تحت الشعاع قرار داده و درواقع آن را ناکارآمد جلوه دهند. سرانجام بعد از گذشت دودهه از جنگ علیه تروریسم بین الملل؛ بسیاری از اقدامات انجام گرفته از سوی جامعه جهانی به طور مستقیم و غیرمستقیم به بازیگران غیردولتی قدرت داده تا نظام حاکمیتی و جامعه افغان را تحت فشار همه جانبه قرار دهند.

شورشیان

تهدید شورشیان در افغانستان بهتر است در قالب چند شبکه آزاد که شامل سه گروه عمده (طالبان؛ شبکه حقانی و داعش) تقسیم بندی می شود. هرکدام از این گروه ها برخی از امکانات و پشتیبانی ها را از طریق جنگجویان خارجی و برخی از پایگاه های تروریستی در بین مرزهای مشترک با کشور پاکستان فراهم می کنند. ارزیابی ها نشان می دهد سه گروه قیدشده از یک استراتژی مشخص تبعیت نداشته و به طور مجزا در حال نبرد با دولت مرکزی هستند. درحالی که هر سه این گروه ها و سایر بازیگران غیردولتی وابسته از «خشونت» به عنوان یک ابزار کاربردی و مؤثر بیشترین استفاده را می برند؛ اما هدف اصلی آن ها کنترل نظام حاکمیت و جامعه مدنی افغان با استفاده از تهدید و خشونت است. تهیه برخی از امکانات اولیه و ارائه خدمات موردنیاز و یا بیرون راندن نیروهای بیگانه از خاک افغانستان از مهم ترین اقدامات چنین گروه هایی در افغانستان به شمار می رود. نقش سازمان هایی همچون القاعده که بنیان گذار افراط گران جهادی است اکنون بسیار کم رنگ و غیرمستقیم دیده می شود.

شرایط امنیتی کنونی در افغانستان

به طورکلی؛ ساختار و محیط امنیتی در کشور افغانستان بر اساس فصل ها؛ به یک چرخه زیستی شبیه است. فصل برداشت کوکنار در بهار بوده که به دلیل زراعت و رونق کشاورزی بسیاری از جنگجویان محلی به استخدام موقت کشاورزان درآمده تا در برداشت به آن ها کمک کنند. رهبران شورشیان به خصوص طالبان که از فروش کوکنار سود فراوانی دریافت می کنند؛ از آن ها حمایت کرده و تلاش دارند تا آن را در انحصار کامل خود درآورند. بلعکس به دلیل موقعیت جغرافیایی افغانستان و کوهستانی بودن آن؛ زمستان بسیار سردی داشته و کشاورزی به طورکلی تا فصل بهار و تابستان متوقف می شود. در این زمان ارزیابی های حاکی از آن است که بیشترین میزان کاهش هرگونه اقدام شورشی از سوی گروه های مخالف داخلی در این فصل رخ داده و افغانستان کمترین میزان تلفات را دارد.

معمولاً تروریست ها تلاش دارند تا در چنین فصولی تحرکات خود را به سمت مرزهای مشترک با پاکستان سوق داده تا برای فصل بهار نیازهای تسلیحاتی و نظامی خود را برطرف سازند. با تغییر آب هوا و گرم تر شدن مناطق کوهستانی فرصتی برای شورشیان فراهم شده تا بار دیگر فعالیت های خود را شدت بخشیده و به مناطق مرکزی حمله کنند.

با توجه به الگوهای فصلی؛ تغییرات آب هوایی درروند امنیتی کشور افغانستان تأثیر بسزایی داشته و می تواند اقدامات و فعالیت های چنین گروه هایی را بر اساس موقعیت مکانی و جغرافیایی افزایش و یا کاهش دهد.

کرونا ویرس، چوبی لای چرخ عملیات های بهاره

با وجود اینکه فصل بهار همواره یکی از اصلی ترین فصول اجرای عملیات های گروههای تروریستی و ستیزه جو است و سالهای گذشته با عملیاتهای خندق، منصوری و الفتح شاهد بزرگترین عملیاتهای طالبان بوده است، اما سال جدید به دلیل شیوع ویروس کرونا با عدم اعلام عملیاتهای بهاره از سوی طالبان همراه بوده است. به نظر میرسد طالبان تلاش میکند تا نشان دهد بیش از عملیات نظامی در فکر مدیریت بیماری کرونا است و از این رو مسئله عملیاتهای نظامی خود را چندان پررنگ نمی کند. در حالی که رسانه های این گروه به صورت عمده در حال پوشش دادن اقدامات بهداشتی آن و همچنین تلفات غیرنظامی ناشی از عملیات نیروهای دولتی هستند. از سوی دیگر بخش عمده ای از تمرکز طالبان در حال برروی مسئله آزاد سازی زندانیان و فعالیت سیاسی برای پیشبرد توافقنامه میان خود و امریکا است.

منبع: مطالعات افغانستان