زلمی خلیل زاد، نماینده ویژه امریکا در امور صلح افغانستان، از آن چهره های سیاسی است که بیش ترین نقش را در تحولات دو دهه ی اخیر کشور بازی کرده است. او که در سال های پس از سقوط رژیم طالبان نخستین سفیر و نماینده ویژه رییس جمهور امریکا در افغانستان بود، به دلیل تبار افغانستانی اش تقریباً در تمام سطوح تصمیم گیری های کلان نقش ایفا می کرد. چه آن زمان که می خواست «کمر جنگ سالاری» را در کشور بشکند و چه پس از آن که در انتخابات های کشور به صورت مستقیم در سازوکارهای انتخاباتی دخالت می ورزید.

طرح بیرون راندن مجاهدین سابق از عرصه قدرت سیاسی و نظامی که امریکا به کمک آن ها موفق به شکست طالبان شده بود، پس از روی کار آمدن حکومت موقت به ریاست حامد کرزی، از طرح های ناموفق و جنجالی آقای خلیل زاد بود. او با این طرح نه تنها موفق به راندن مجاهدین از عرصه قدرت نشد، بل با انحراف توجه جامعه جهانی از تروریسم و طالبان سبب شد که این گروه در آن سوی مرزهای افغانستان دوباره جان بگیرد و به میدان نظامی برگردد.

آقای خلیل زاد در تمام انتخابات های ریاست جمهوری افغانستان دخالت داشته است. بیش ترین دخالت او در سال ۲۰۱۴ بود. هرچند در آن سال دیگر در افغانستان ماموریت نداشت و باراک اوبامای دموکرات او را از وظایف سیاسی در افغانستان و عراق کنار زده بود، ولی او در آن سال وارد افغانستان شد و تلاش کرد که به نفع یک تیم خاص از تشکیل تیم های دیگر انتخاباتی جلو گیری کند و یا حداقل مانع ایتلاف های موثر در انتخابات شود. این وضعیت سبب شد که انتخابات سال ۲۰۱۴ به بحران برود و به بن بست بینجامد و اداره ی باراک اوباما خواهان بیرون شدن آقای خلیل زاد از افغانستان شود. مشکلاتی که در انتخابات سال ۲۰۱۴ به وجود آمد، پای جان کری، وزیر خارجه وقت امریکا را به افغانستان کشاند و در نتیجه ی تلاش های او حکومت وحدت ملی شکل گرفت.

آقای خلیل زاد هرچند در انتخابات اخیر ریاست جمهوری افغانستان به صورت مستقیم حضور نداشت و مصروف گفت وگوهای صلح با طالبان بود، ولی در آخرین روزها با آمدن به کابل عملاً به صورت جانب دارانه عمل کرد. شاید طرح شرکت در مراسم تحلیف اشرف غنی از سوی او به امریکایی ها و برخی کشورهای غربی ذی دخل در مسایل افغانستان ارایه شده باشد. فراموش نکنیم که آقای خلیل زاد یکی از طراحان اصلی «جنگ پیش گیرانه» در سیاست های امریکا است. او که عضویت حزب جمهوری خواه امریکا را دارد، در کنار ولفویز از دیگر چهره های تیوریک حزب جمهوری خواه پس از جنگ سرد نظریه «جنگ پیش گیرانه» را ارایه کرد که محصول آن آتشی است که فعلاً در خاور میانه روشن شده است. آقای خلیل زاد هیچ گاهی در مسایل افغانستان غیرجانب دار آن گونه که سیاست های کاخ سفید ایجاب می کند، نبوده است. حامد کرزی، رییس جمهور پیشین افغانستان، در واپسین سال های حکومت داری اش متوجه این مسأله شد و از امریکا خواست که آقای خلیل زاد را از افغانستان بیرون کند. آقای کرزی می دید که آقای خلیل زاد در کاخ ریاست جمهوری افغانستان عملاً حکومت موازی ایجاد کرده و در حال سامان بخشی به انتخابات در جهت خواست ها و دیدگاه های شخصی اش است.

بحث صلح با طالبان نیز که گره آن در حال حاضر ظاهراً با تلاش های آقای خلیل زاد باز شده، هنوز در هاله ای از ابهام قرار دارد و معلوم نیست که چقدر با مطالبات و خواست های مردم افغانستان هم خوانی خواهد داشت. البته در مورد نتایج این توافق نامه هنوز زود است که قضاوت صورت گیرد، ولی بدون شک نقاط ضعف فراوانی خواهد داشت. حضور آقای خلیل زاد هیچ گاهی در سیاست های افغانستان به دلیل علایق شخصی سیاسی او، بی طرفانه و مثبت نبوده است. به همین دلیل موجودیت او می تواند گره مشکلات فعلی را که میان دو تیم انتخاباتی به وجود آمده است، محکم تر کند و افغانستان را وارد مراحل خطرناکی سازد.

در روزهای اخیر بسیاری از سیاست گران افغانستان متوجه این حضور خطرناک شده اند و به درخواست های او برای دیدار و بازکردن گره مشکلات پاسخ رد داده اند. کاخ سفید باید نسبت به این موضوع حساس باشد و از ادامه حضور آقای خلیل زاد در افغانستان جلوگیری کند. اگر کاخ سفید فرد دیگری را که پیشینه آقای خلیل زاد را نداشته باشد برای حل مشکلات کشور برگزیند، بدون شک تأثیرهای مثبت آن در حل قضایا خود را نشان خواهد داد. تداوم حضور آقای خلیل زاد در افغانستان، بحران فعلی را نه تنها کاهش نمی دهد، بل باعث می شود که نقش طرف دارانه او مسأله را پیچیده تر کند. در شرایطی که افغانستان نیاز به آرامش روحی و روانی بیش تر برای گفت وگوهای صلح با طالبان دارد، لازم است در مورد حضور آقای خلیل زاد در مسایل کشور تجدید نظر صورت گیرد و فردی بی طرف و کاردان از سوی کاخ سفید به جای او تعیین شود. بدون شک آنگاه نتایج مثبت چنین گزینشی را مردم افغانستان عملاً در حیات سیاسی خود شاهد خواهند بود.

نویسنده: نثاراحمد فیضی غوریانی

منبع: 8صبح