انتشار خبر اعدام شیخ باقر نمر روحانی شیعی عربستان در دومین روز از آغاز سال ٢٠١٦ میلادی به احتمال زیاد یکی از عجیب ترین و در عین حال تاسف بارترین جنایات حقوق بشری در این سال خواهد بود. اعدام شیخ عربستانی در حالی صورت گرفته که پیش از این بسیاری از رهبران کشورها و مجامع حقوق بشری نسبت به حکم اعدام وی واکنش نشان داده و خواستار لغو آن شده بودند. همچنین ترس از واکنش های داخلی در عربستان بویژه در مناطق شرقی این کشور، طی ماه ها اجرای حکم اعدام شیخ نمر را به تعویق انداخت تا آن که سرانجام در خبری غیره منتظره اجرای اعدام شیخ نمر در تاریخ دوم ژانویه ٢٠١٦ از جانب وزارت کشور عربستان سعودی تائید شد و خیلی زود این خبر به سرخط رسانه های منطقه ای و بین المللی تبدیل گردید. اما براستی شیخ باقر نمر، روحانی شیعی عربستان که بود؟

شیخ نمر باقر النمر در منطقه العوامیه از استان قطیف در شرق عربستان در سال ١٣٧٩ قمری/١٩٥٩ میلادی در خانواده ای شیعه مذهب و  اهل علم و خطابه پرورش یافت. پدر وی حاج علی بن ناصر آل نمر یکی از خطبای معروف منطقه شرقیه بود. شیخ النمر تحصیلات خود را در شهر العوامیه آغاز کرد و تا پایان دوره راهنمایی آنجا بود. در سال ١٣٩٩ه.ق ‍ به ایران آمد و به دروس حوزوی پرداخت و تحت اشراف و تربیت سید محمدتقی مدرسی، پسر خواهر مرحوم سید محمد شیرازی، در مدرسه قائم تهران در پاکدشت قرار گرفت. پس از ١٠ سال تحصیل علوم حوزوی و بحث و درس به سوریه رفت و در کنار بارگاه مرقد حضرت زینب(س) در حوزه علمیه حضرت زینب(س) درس های زیر را فرا گرفت:

١. علم اصول (اصول المظفر) و رسائل شیخ انصاری و کتاب آخوند خراسانی؛

٢. فقه و لمعه دمشقیه شهید اول، جامع المدارک خوانساری، مکاسب شیخ انصاری و مستمسک عروه الوثقی آیت الله حکیم.

استادان نمر عبارت بودند از:

درس خارج: سید محمدتقی مدرسی

درس خارج: سید عباس مدرسی

درس خارج: آیت الله خاقانی

دروس عالی: شیخ وحید افغانی

دروس اخلاق در قم: مرحوم سید محمد شیرازی

ایشان به تدریس دروس مکاسب و کفایه می پرداخت و چندین دوره در سوریه و تهران کتاب های لمعه دمشقیه، جامع المدارک،مستمسک العروه الوثقی شهید صدر و جزوه های دیگر تدریس می كرد.

پس از بازگشت به عربستان مرکز مذهبی (الامام القائم)(عج) را در شهر العوامیه تأسیس کرد که در واقع سنگ بنای تأسیس(مرکز اسلامی) در سال ٢٠١١ بود.

پشتوانه فكری و تحقیقاتی

شیخ نمر در مدارس جریان شیرازی ها و مدرسی ها به تحصیل مشغول و تحت تأثیر تعالیم همان حوزه بود. در این مدارس سبک و سیاق سنتی بسته و محدود به استادان جریان دارد.

روال تدریس حوزه شیرازی یا پسر خواهر ایشان (سید محمدتقی مدرسی) خیلی فشرده است. در چهار ماه اول معمم می شوند ماه پنجم برای تبلیغ اعزام و در عرض چهار سال آیت الله می شوند. در نحوه تدریس برای مثال وقتی درباره جامع المقدمات بحث می کنند به حواشی جامع المقدمات می پردازند و از متن اصلی دور می شوند.

شاید در روز هفت صفحه از کتاب های درسی را بیشتر نخوانند، چون به شاگرد سفارش می کنند بعضی از صفحات را رها کند یا کتاب های خلیل جبران خلیل می خوانند تا ادبیات و بیان آنها مرتب و منظم شود و برای ورود به اجتماع به منظور بیان مسائل شرعی و تبلیغ اسلام به سبک و روش جماعت شیرازی آمادگی پیدا کنند.

آقای نمر نیز هم چون بسیاری از شیعیان دنیا تحت تأثیر آیت الله خمینی(ره) و آیت الله  خامنه ای، قرار گرفت و فطرت پاکش به سمت تحول و انقلابی گری کشیده شد. نمر به شاگردش گفته بود که اگر آقای مدرسی به من اجازه اجتهاد دهد و بگوید دست از انقلاب اسلامی و امام خمینی(ره) بردار، آن اجازه اجتهاد را پاره خواهم کرد و به فعالیت خودم ادامه خواهم داد. با اینكه نمر در جو سنتی و بسته حوزه شیرازی ها تحصیل کرده بود، اما تحت تأثیر این جو قرار نگرفت و به صورت یکپارچه برای قیام و انقلاب و حرکت دادن مردم به سمت رهایی از نظام آل سعود و آل خلیفه در بحرین فعالیت می کرد و هرگز راضی به سکوت و سازش و همکاری با نظام وهابی نبود و تسلیم نشد. این روش و منش حتی به خانواده و اطرافیان ایشان سرایت كرده است.

فعالیت ها

شیخ نمر، از جمله روحانیون فعال در منطقه الشرقیه عربستان، طی سال های قبل فعالیت های خود را بر مبارزه با حکام فاسد و مستکبر حوزه خلیج فارس متمرکز کرده بود و پس از آغاز اعتراض های مردمی در مناطق شرقی عمدتاً شیعه نشین عربستان سعودی، فعالیت های خود را بر مبارزه با خاندان های حاکم بر عربستان و بحرین متمرکز کرد. وی بارها در زمان های متفاوت مورد آزار و اذیت نیروهای اطلاعاتی سعودی قرار گرفت از جمله زندانی خانگی شد، اما هیچ کدام از این توبیخ های متعدد مانع از فعالیت وی نشد.

نخستین بازداشت شیخ نمر به می٢٠٠٦ باز می گردد. شیخ به محض بازگشت از سفر کوتاه مدتش به بحرین، به دلیل مشارکت در همایش بین المللی قرآن کریم از سوی نیروهای امنیتی رژیم سعودی بازداشت شد. اتهام شیخ این بود که در این همایش در عریضه ای از رژیم سعودی خواسته بود به قبرستان بقیع رسیدگی كند، مذهب تشیع را به رسمیت بشناسد و شیوه های آموزشی و درسی کنونی حاکم بر عربستان را تغییر دهد یا لغو کند. دومین بار در ٢٢ آگوست ٢٠٠٨ در شهر قطیف به دست نیروهای امنیتی رژیم سعودی بازداشت شد. اتهام شیخ بنابر ادعای رژیم سعودی، درخواست از شیعیان مناطق شرقی عربستان برای آماده شدن به منظور دفاع از خود و جامعه خویش بود که رژیم ادعا می کرد این سخنان نمر به معنی تحریک شیعیان عربستانی برای جدایی از حکومت مرکزی است. رژیم سعودی از بیم قیام مردمی و خشم و غضب شیعیان مناطق شرقی عربستان، شیخ نمر را ٢٤ ساعت پس از بازداشت آزاد کرد.

در سال ٢٠٠٨ آیت الله النمر به استان دحام فراخوانده شد، اما نرفت؛ در نتیجه نیروهای امنیتی وی را بازداشت و مجبور به امضای تعهدی کردند که بر اساس آن دیگر اجازه سخنرانی نداشته باشد. او نیز زیر بار این تعهد نرفت و به زندان افتاد، اما رژیم از ترس خشم شیعیان پس از یک شبانه روز مجبور به آزادی وی شد.

٨ ژوئیه ٢٠١٢ حادثه ی درگیری آل سعود با شیخ نمر را باید نقطه عطف مهمی در تاریخ روابط نمر و آل سعود برشمرد که سبب شد تا نیروهای امنیتی سعودی پس از شلیک به سمت وی و زخمی کردن شیخ او را بازداشت کنند. سخنگوی حکومت سعودی در آن زمان پس از بازداشت شیخ نمر در سخنانی اظهار کرد که دستگاه امنیت یکی از (فتنه انگیزان) شورا را بازداشت کرد و چون هنگام بازداشت از خود مقاومت نشان داده و اقدام به شلیک به سمت نیروهای امنیتی کرده این نیروها بلاجبار وی را هدف قرار دادند. برادر شیخ نمر توضیح میدهد که: خبر بازداشت شیخ نمر را در دفتر کارم به من دادند به همین سبب با سرعت خود را به محل اتفاق رساندم. و در آنجا با خودرویی که با دیوار اصابت و لکه های خونی که زمین را رنگین کرده بود، مواجه شدم. وی می افزاید: البته انتظار بازداشت وی توسط رژیم را داشته چون او زبان گزنده علیه رژیم داشت.)

دستگیری دیگر شیخ نمر آل نمر در ١١ ژوئیه ٢٠١٣ در اثر حملهٔ مسلحانهٔ نیروهای امنیتی به وقوع پیوست که وی  را به مکان نامعلومی انتقال دادن. پس از آن در نوامبر ٢٠١٤، حکم اعدام نمر از جانب دادگاه ویژهٔ جزایی عربستان سعودی اعلام شد و وی محکوم به مرگ از طریق گردن زدن با شمشیر شد . مردم عربستان با برگزاری تظاهرات گسترده در شهر قطیف تحت عنوان یوم النمور، آزادی شیخ نمر باقر النمر را خواستار شدند. همچنین پس از این تظاهرات، هزاران تن از مسلمانان شیعهٔ القطیف در شرق عربستان سعودی در مراسم تشییع جنازهٔ مردی شرکت کردند که در جریان تظاهراتی در اعتراض به دستگیری شیخ نمر باقر النمر، روحانی برجستهٔ شیعه کشته شده بود.

در ٤ مارس ٢٠١٥ دادگاه تجدید نظر شیخ نمر را به اتهام اطاعت نکردن از ولی امر به اعدام محکوم کرد. دادگاه تجدید نظر، اتهامات مطرح شده علیه شیخ نمر با حکم صادر شده از سوی دادگاه پیشین وی (دادگاه بدوی) که محاربه بود را متناسب ندانست و اعلام کرد که قتل تعزیری یا همان اعدام با جرم های ارتکابی از سوی متهم متناسب است . برادر شیخ نمر خبرهای منتشر شده مبنی بر اینکه حکم اعدام شیخ نمر النمر از سوی دادگاه تجدید نظر عربستان تأیید شده را تکذیب کرد.اما در نهایت وزارت کشور عربستان سعودی  در ٢ژانویه ٢٠١٦ خبر اجرای حکم اعدام شیخ نمر را منتشر کرد.

 جواد مددی