هفتمین نشست مشورتی سران کشورهای آسیای میانه روز شنبه 24 عقرب در تاشکند، پایتخت ازبکستان، آغاز شد و به مدت دو روز ادامه داشت. دستور کار این نشست افزایش همکاری‌های منطقه‌ای در آسیای میانه و اجرای پروژه‌های مشترک بود. در این نشست درباره مسائل منطقه و جهان نیز تبادل نظر شد. 

 در این اجلاس رهبران آذربایجان، قزاقستان، قرغزستان، تاجکستان، ترکمنستان و ازبکستان حضور داشتند. 

 رئیس‌جمهور ازبکستان پیش از برگزاری نشست گفت صلح و ثبات در آسیای میانه تا حد زیادی بستگی به وضعیت افغانستان دارد. آقای میرضیایف در مقاله‌ای نوشت که حفظ ثبات در منطقه بدون پرداختن به مسائل مربوط به افغانستان غیرممکن است. 

 برگزاری این نشست تحت تأثیر وضعیت حاکم بر افغانستان و نگرانی‌های فزاینده کشورهای همسایه از رشد روزافزون تروریزم قرار داشت و کشورهای شرکت‌کننده مانند همیشه نسبت به این وضعیت ابراز نگرانی کردند؛ واقعیتی که بار دیگر نشان می‌دهد بحران افغانستان فراتر از مرزها امنیت و ثبات سراسر منطقه را مختل کرده و نگرانی‌های گسترده‌ای را برای کشورهای همسایه به وجود آورده است. 

 در این میان جمهوری‌های آسیای مرکزی، علی‌رغم برقراری روابط نسبتاً گسترده با حکومت طالبان در افغانستان، همچنان در معرض تهدیدهای مستقیم ناشی از حاکمیت آنها قرار دارند. به همین دلیل است که شوکت میرضیایف، رئیس‌جمهور ازبکستان، به صراحت اعتراف کرده که حفظ ثبات در منطقه بدون پرداختن به وضعیت افغانستان غیرممکن است. این نشان می‌دهد که همسایگان شمالی همچنان درگیر بحران کابوس‌وار افغانستان هستند و علی‌رغم روابط سیاسی و اقتصادی گسترده با حکومت طالبان، این امر چیزی از حجم نگرانی و هراس جمهوری‌های آسیای مرکزی از وضعیت حاکم بر افغانستان و پیامدهای منطقه‌ای آن نکاسته است. 

 آنچه بر دامنه نگرانی‌های همسایگان شمالی می‌افزاید، توسعه تروریزم در شمال افغانستان توسط طالبان و حامیان این رژیم است. گزارش‌های تکان‌دهنده‌ای درباره رشد روزافزون گروه‌های تروریستی در این منطقه منتشر می‌شود. با وجود تکرار این ترجیع‌بند کلیشه‌ای از سوی طالبان مبنی بر اینکه از خاک افغانستان علیه هیچ کشوری استفاده نخواهد شد، آنها ها با حمایت و تخصیص منابع مالی گسترده در حال تقویت پایگاه‌های ایدئولوژیک تروریست‌های فراملیتی، به‌ویژه در مناطق شمالی افغانستان هستند. 

 از سوی دیگر، به نظر می‌رسد که تنش با پاکستان نیز زمینه‌های لازم برای انتقال تروریست‌ها به شمال کشور را فراهم کرده است. گزارش‌ها حاکی است که به بهانه اخراج گسترده مهاجران افغان از پاکستان، تروریست‌های پاکستانی و خانواده‌های آنان در چارچوب یک پروژه سازمان‌یافته به شمال افغانستان منتقل شده و در مناطق مورد نظر طالبان اسکان داده می‌شوند. 

 این رویداد تأیید می‌کند که رویکرد همسایگان شمالی در قبال حکومت طالبان نه تنها موفق نبوده، بلکه چه‌بسا به این رژیم کمک کرده تا با دستیابی به منابع لازم، پروژه‌های تروریستی و ایدئولوژیک خود در شمال کشور را توسعه دهد و با استفاده از جو ناپایدار معادلات منطقه‌ای و تنش‌های ژئوپلیتیک، برنامه اصلی خود یعنی توسعه تروریزم به جمهوری‌های آسیای مرکزی و سایر کشورهای همسایه و منطقه را عملی سازد. 

 نکته دیگر این است که ابتکارات منطقه‌ای نیز تاکنون پاسخگوی نگرانی‌های امنیتی کشورهای همسایه در قبال وضعیت حاکم بر افغانستان تحت سلطه طالبان نبوده است. یکی از نمونه‌های بارز این امر نشست‌های پیشین کشورهای آسیای مرکزی بوده که محور ثابت تقریباً تمام آنها اوضاع افغانستان و پیامدهای آن برای کشورهای شرکت‌کننده بوده است. 

 در حال حاضر نیز به نظر نمی‌رسد که کشورهای یادشده برنامه مشخصی برای مواجهه با بحران افغانستان داشته باشند. اینکه در نشست سران کشورهای آسیای مرکزی همچنان توصیه اساسی این است که افغانستان باید به منطقه و جهان ادغام شود و برای مقابله با تهدیدهای ناشی از این کشور راهکار اصلی، ایجاد رشد و رفاه اقتصادی و تأمین و تسهیل زمینه‌های توسعه است، بیش از آنکه ریشه در مطالعات کارشناسانه داشته باشد، نشانگر بی‌برنامگی کشورهای دیگر در قبال افغانستان و انفعال آنان نسبت به بحران جاری است. 

 در چنین شرایطی رژیم طالبان با تمام توان از ظرفیت‌های خود برای توسعه تروریزم، گسترش ایدئولوژی افراطی و در نهایت تلاش فزاینده برای تسلط بر معادلات استراتژیک و مناسبات ژئوپلیتیک منطقه استفاده خواهد کرد. چیزی که در حال حاضر در روابط این رژیم با پاکستان شاهد هستیم، در صورتی که بازیگران منطقه‌ای همچنان درگیر تضاد منافع و اولویت‌های ملی خود باشند، الگوی رفتاری طالبان با پاکستان در سال‌های آینده به سرعت می‌تواند به سراسر منطقه تعمیم داده شود.   محمدرضا امینی