عقربه زمان تاریخ تولد مردی را نشان میدهد که در کعبه زاد و بزرگترین شخصیت اسلام بعد از پبامبر است. گرچه او در دامن اسلام تربیت یافت و در مکتب محمد(ص) درس خواند، اما آوازه او از مرزهای اسلام فراتر رفت، دل های مشتاقان، عدالت خواهان و حکمت نیوشان بسیاری را ربود و او را الگو و اسوه حسنه ی کثیری از حق باوران و عدالت خواهان قرار داد.
علی(ع) یکی از کسانی است که شخصیت فرا تاریخی یافته، دوست و دشمن، کافر و مسلمان، یهودی ومسیحی او را ستوده و از منابع معرفت او درس معرفت آموخته اند. این قلم نیز اگر به خود جرأت میدهد و میخواهد از اقیانوس وجود او قطره ای برگیرد فقط برای آنست که میخواهد، دو کار انجام داده باشد. نخست آن که قلم را با یاد و نام او تبرک و تیمن بخشد، دوم آن که یاد آوری کرده باشد که غرض از این همه نوشتن، گفتن و نقد کردن حکومت ها و سیاست فقط یک منظور است آن این که به زندگی سالم انسانی دست پیدا کنیم، راه تعالی اخلاقی را بپوئیم، دریافتن زندگی انسانی بدون راهبر و رهنما و بدون الگو پذیری از انسان متعالی و بلند مرتبه ای چون علی غیر ممکن است.
انسان اگر در زندگی معیار نداشته باشد همانند آدمیان راه گم کرده در میان کویر است که به هر سوی روی کند جز سراب نبیند.
علی (ع) در زمانه ما همان آب گوارا و زلالی است که در گم نشدن و سر در گم نشدن راه میتوان او را الگو قرار داد از سر چشمه های بیغش معرفت او آموخت، سنگلاخ های زندگی را با او طی طریق کرد.
گفتم علی ورای مسلمانی های معمولی و متعارف است. یکی از بهترین آثار در اوصاف زندگی علی توسط جرج جرداق مسیحی خلق شده است و سخنا ن نغز و دلنشینی از زبان مرد مسیحیی عاشق و شیفته علی بر قلم او جاری گشته و به انسان سرگشته امروز تقدیم شده است. جرداق به شخصیت عربی علی افتخار میکند و مقدمه نویس آن کتاب تمنا میبرد که کاش همه جهان و همه اجزای عالم دست در دست هم دهند تا مولودی همانند علی به بشریت تقدیم کند تا دنیا از عطر وجود خود معطر سازد و جهان شمیم عطر آگین حکمت و معرفت علی را بار دیگر استشمام کنند. اما افسوس که مادر گیتی چنین مولودی را در آغوش نخواهد کشید.
در میان فرق اسلامی نیز هیچ کس نمی تواند بگوید که علی تنها از آنها است و یا بهترین توصیف مقام علی از زبان و قلم آنها تراویده است. پژوهشگران زندگی علی(ع) گفته اند بعد از سید رضی که نهج البلاغه را گرد آورد و در دسترس قرار داد، دیری نگذشت نه آن کتاب شریف و آن منبع حکمت کم نظیر مورد غفلت قرار گرفت و در حوزه های تفکر اسلامی در انزوا رفت، اما این محمد عبده دانشمند و متفکر مصری و از شاگردان سید جمال افغانی که نهج البلاغه را از انزوا و مهجوریت بیرون آورد و به جهان جدید معرفی نمود، بلاغت بینظیر، این کتاب شریف را مورد تفحص و تحقیق قرار داد و نکته های بکر و بدیعی از آن بیرون آورد.
مولانا جلاالدین بلخی که خود یک اشعری و سنی مذهب است به قول پاره ای پژوهشگران، بهترین و نغزترین اشعار را در وصف مولا علی سروده است و به جهان بشریت عرضه داشته است.
علی برای یک عرب مایه افتخار است همانندی جرج جرداق آرزو میکند که مولودی چون او متولد شود. یک مسلمان از این جهت که علی شاگرد مکتب پیامبر و نزدیک ترین کس به اوست او را میستاید و از حکمت او میآموزند، عدالت خواهان او را منبع الهام عدالت طلبی میشمارند و او را ملجا و مقتدای خود میدانند و به او عشق میورزند و گفته های او را مایه مباهات انسانیت میدانند.
حتا برخی ها گفته اند که اگر بر اسلام عشق میورزند و این دین آسمانی را مایه عزت و افتخار خود میدانندا ز این جهت است که کسی چون علی را در دامن خود پرورده است.
این نگارنده به خطبه معروف او اشاره میکند و آن را یکی از اعجوبه بیانی میداند و امید دارد که علی او را دستگیر باشد و یاد و نام علی بتواند شور و عشق عدالت خواهی و دنیا گریزی را در وجود او زنده کند.
روایت شده است که علی(ع) صحابی ای داشت به نام همام. او به امام گفت: ای امیر مومنان، پارسایان را برای من چنان توصیف کن که گویا به چشم میبینم. امام درنگ میکند و سپس میگوید: پروای از خدا داشته باش و نیکو کاری کن. که همانا خداوند با کسانی است که تقوی بورزند و اهل نیکو کاری باشند.
همام به این سخنان قانع نشد و امام را سوگند داد. امام سپس خدای را حمد و ثنا میکند و به پیامبر درود میفرستد و سپس خطبه معروف خود را ایراد میکند که معروف است به خطبه متقین یا خطبه همام.
نگارنده خواندن تفصیل این خطبه و شرح را به خوانندگان میگذارد و به نکته فرجامین آن اشاره میکند، این که بعد از آن که خطبه به پایان میرسد روایت گر خطبه مینویسد همین که خطبه به آخر رسید، همام فریادی کشید که جانش در آن بود. امام فرمود به خداوند سوگند که بر او از همین میترسیدم و سپس گفت: موعظه های بلیغ با اهلش چنین میکند.
علی یکی از نادرترین انسان های روزگار خود و تاریخ بشریت است، مجموعه خصایل متناقض در وجود او جمع است. هم مرد عمل است هم نظر، هم شمشیر میزند و هم خطبه های غرا ایراد میکند. هم عدالت میورزد، هم مدیریت میکند کتاب او را تقوا نامه نامیده اند و او را شخصیتی اندوه گین توصیف کرده اند و دو علت برای اندوه او بر شمرده اند. این اندوه باعث گشته بود که خنده برلبان او کمتر بنشیند، گفته اند که با حزن الفت بیشتر داشت تا با خنده و سرور.
یکی ازعلت های اندوه او را مصیبت هایی میدانند که بعد از رحلت پیامبر اکرم بر او وارد شد. همسر جوان خود را از دست داد و ابتلائات دیگری که تاریخ بر آن گواهی میدهد.
دومین علت اندوه علی را در بزرگی شخصیت او دیده اند. هر کس خود را بیشتر بشناسد و به ناتوانی های وجودی خود و بیکرانگی این عالم و فانی بودن خود آگاهتر باشد اندوهگینتر است.
هر کس به رفتن خود از این دنیا وقوف بیشتر داشته باشد و فنای دنیا را با چشم باطن بنگرد بر این دنیا دل نمی بندد و برای بودن او دل خوش نمی دارد علی از آن گروه کسی بود که فنای دنیا را با جان خود لمس کرده بود سخن دلنشین او است که از توشه کم و راه دراز سخن میگوید.
شاید یکی از شکوه مندی های علی همین است که دنیا در نظر او خوار بود که حکومت کردن را کمتر از عطسه بز زکامی میدانست و همین اعراض از دنیا او را به چنان عظمت رسانده بود.
سروده ای از مولانا جلاالدین محمد بلخی - رومی در وصف علی(ع) تقدیم علی دوستان باد: تا صورت پیوند جهان بود علی بود تا نقش زمین بود و زمان بود علی بود
آن قلعه گشایی که در قلعه ی خیبر برکند به یک حمله و بگشود علی بود
آن گُرد سرافراز که اندر ره اسلام تا کار نشد راست نیاسود، علی بود
آن شیر دلاور که برای طمع نفس بر خوان جهان پنجه نیالود علی بود
شاهی که ولی بود و وصی بود علی بود سلطان سخا و کرم و جود علی بود
هم آدم وهم شیث و هم ادریس و هم الیاس هم صالح پیغمبر و داوود علی بود
هم موسی و هم عیسی و هم خضر و هم ایوب هم یوسف و هم یونس و هم هود علی بود
مسجود ملایک که شد آدم، ز علی شد آدم چو یکی قبله و مسجود علی بود
آن عارف سجّاد، که خاک درش از قدر بر کنگره عرش بیفزود علی بود
هم اول و هم آخر و هم ظاهر و باطن هم عابد و هم معبد و معبود، علی بود
آن لحمک لحمی، بشنو تا که بدانی آن یار که او نفس نبی بود علی بود
موسی و عصا و ید بیضا و نبوت در مصر به فرعون که بنمود، علی بود
عیسی به وجود آمد و فی الحال سخن گفت آن نطق و فصاحت که در او بود علی بود
خاتم که در انگشت سلیمان نبی بود علی بود آن نور خدایی که بر او بود علی بود
آن شاه سرافراز که اندر شب معراج با احمد مختار یکی بود علی بود
آن کاشف قرآن که خدا در همه قرآن کردش صفت عصمت و بستود علی بود
آن شیر دلاور که ز بهر طمع نفس بر خوان جهان پنجه نیالود علی بود
چندان که در آفاق نظر کردم و دیدم از روی یقین در همه موجود، علی بود
این کفر نباشد، سخن کفر نه این است تا هست علی باشد و تابود علی بود
سرّ دو جهان جمله ز پیدا و ز پنهان شمس الحق تبریز که بنمود، علی بود
مولف: سید مظفر دره صوفی
نظرات خوانندگان
شما نفر اولی هستید که برای مطلب فوق نظرتان را مینویسید. نظرات بعد از تایید نشان داده میشوند.
