در خزان 2012، یک بحث آزاد در سفارت ایالات متحده در مسکو برگزار شد، درباره نقش روسیه در خاورمیانه. یک دیپلومات باتجربه امریکایی در سخنرانی خود بر این موضوع تمرکز کرد که چرا روسیه یک «نیروی مصرف شده» است که هرگز قادر به بازپس گیری اهمیت اتحاد جماهیر شوروی در منطقه نخواهد بود.

به گزارش انصار، با وجود برخی صداهای موافق، بحث از نظر بی پایه بودن آن قابل توجه بود: دقیقاً در آن زمان بود که مسکو شروع به ظهور مجدد به عنوان یک بازیگر اصلی در سوریه و در کل منطقه کرده بود.

امروز، نفوذ روسیه در خاورمیانه در نقطه عطف دیگری قرار دارد. ارتباط رو به افول مسکو با منطقه در اثر تهاجم فاجعه بار روسیه به اوکراین، با حمله 7 اکتوبر حماس به اسرائیل به شدت در معرض توجه قرار گرفته است. در حالی که مسکو 10 سال پیش در دیپلوماسی پیرامون جنگ داخلی سوریه نقش محوری داشت، فشارهای روسیه در شورای امنیت سازمان ملل برای آتش بس در غزه چندان مورد توجه قرار نگرفت. این تضاد نمادی برای پایان بازگشت ده ساله مسکو به منطقه است.

به نوشته فارن پالیسی، حتی قبل از به دست آوردن مجدد ریاست جمهوری روسیه در می 2012، ولادیمیر پوتین مصمم بود روسیه را به نقش برجسته ای در خاورمیانه بازگرداند- که احتمالاً معتقد بود برای اینکه روسیه یک قدرت بزرگ باشد ضروری است. پوتین با انتقاد از تصمیم رئیس جمهور وقت، دیمیتری مدودف برای دادن رای ممتنع به قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل مبنی بر مجوز استفاده از زور در لیبیا- که پوتین آن را به جنگ های صلیبی قرون وسطی تشبیه کرد- به نظر می رسید که مصمم است که نگذارد غرب دیگر هیچ وقت دست بازی داشته باشد. و با شروع جنگ داخلی سوریه در سال 2011 و تشدید شدن آن در سال 2012، کرملین با ترس از تکرار وقایع لیبیا، موضع سختی در مخالفت با هرگونه اقدام سازمان ملل اتخاذ کرد.

در بحبوحه جنگ سوریه بود که مسکو مسیر خود را برای کسب اهمیتی تازه در خاورمیانه ترسیم کرد. پوتین اولین حرکت بزرگ خود در سوریه را در سپتمبر 2013 انجام داد. پس از عبور رژیم سوریه از «خط قرمزی» که علناً توسط باراک اوباما، رئیس جمهور وقت امریکا اعلام شده بود و  در حالی که ایالات متحده برای مداخله نظامی آماده می شد، پوتین یک سازش دیپلوماتیک را ارائه کرد، که به موجب آن روسیه قول داد که به از بین بردن زرادخانه تسلیحات شیمیایی سوریه کمک کند.

دو سال بعد، روسیه با مداخله نظامی در سوریه، موقعیت خود را در منطقه تثبیت کرد. در کمتر از یک سال، نیروهای مسکو جریان جنگ را تغییر دادند و حکومت بشار اسد را تضمین کردند - موفقیتی که پوتین از آن برای نفوذ در سراسر منطقه استفاده کرد. روسیه با تسلط محکم خود بر سوریه، به مرکز دیپلوماسی منطقه ای از انقره تا ریاض و قاهره تبدیل شد. با همکاری با ایران و حزب الله در میدان نبرد در سوریه، روابط مسکو با تهران شروع به گرم شدن کرد. اسرائیل که مجبور بود حضور نیروهای نظامی روسیه در همسایگی خود را در نظر بگیرد - به ویژه واحدهای دفاع هوایی روسیه که به طور بالقوه می توانند نیروی هوایی اسرائیل را زمینگیر کنند - به طور فزاینده ای با مسکو وارد تعامل شد. عراق و مصر به دنبال همکاری اطلاعاتی با روسیه و مبارزه با تروریزم بودند. کمی بعد نیروهای تحت حمایت روسیه وارد لیبیا شدند تا در آن جنگ داخلی نیز مداخله کنند.

مسکو از ورود جدید خود به منطقه استفاده کرد تا خود را به عنوان جایگزینی برای ایالات متحده معرفی کند و از نارضایتی ها از واشنگتن برای تقویت نفوذ خود استفاده کند. در ترکیه، مسکو روی اتهام حمایت غرب از کودتای نافرجام علیه رجب طیب اردوغان در سال 2016 و همچنین درگیری های مداوم بر سر همکاری ایالات متحده با نیروهای کرد در سوریه -که انقره آن ها را گروه های تروریستی می داند- سرمایه گذاری کرد. در مصر، پوتین از نگرانی های دولت اوباما پس از سرنگونی دولت منتخب اخوان المسلمین توسط ارتش مصر در سال 2013 برای توسعه روابط گرم با رئیس جمهور جدید مصر، عبدالفتاح السیسی استفاده کرد. در اسرائیل، پوتین از روابط سرد میان اوباما و بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل برای تقویت بیشتر روابط با اسرائیل استفاده کرد. در عربستان سعودی، پوتین در سال 2018، تنها یک ماه پس از قتل جمال خاشقجی روزنامه نگار امریکایی توسط عوامل دولت عربستان سعودی، روی محمد بن سلمان، ولیعهد جاه طلب، شرط بندی کرد و به شکلی نمایشی در اجلاس جی20 در سال 2018 دست او را فشرد.

رویکرد مبتنی بر منافع و دیپلوماسی ماهرانه مسکو به آن کمک کرد تا با موفقیت از شکاف های منطقه ای استفاده کند. سیاست روسیه نتیجه گرایانه و حتی بدخواهانه بوده و به ایدئولوژی یا ارزش هایی مانند دموکراسی بی توجه بود. روسیه توانست به طور همزمان روابط خود را با ایران، اسرائیل و عربستان سعودی بهبود بخشد. این کشور توانست با دولت ترکیه و گروه های کرد در سوریه ارتباط برقرار کند و ماهرانه از انتقاداتی که انقره به واشنگتن می کرد، اجتناب کند.

با این حال، حمله روسیه به اوکراین در فبروری 2022، آغازگر گسست تدریجی نفوذ کرملین در خاورمیانه شد. اول، حمله غیرموجه روسیه جایگاه بین المللی آن را خدشه دار کرد و آن را به گزینه ای با جذابیت کمتر در مقابل واشنگتن تبدیل کرد. برای مثال، قاهره که تحت فشار واشنگتن بود، موافقت کرد که محموله های برنامه ریزی شده تسلیحاتی به روسیه را که به جنگ این کشور در اوکراین کمک می کرد، متوقف کند. بر اساس گزارش ها، انقره از خرید یک سری دیگر از سامانه های دفاع هوایی اس-400 روسیه خودداری کرده است و احتمالاً به این نتیجه رسید که بازی با کارت روسیه در برابر واشنگتن، اکنون اعتبار و کارآمدی کمتری دارد.

اهرم مسکو در روابطش با کشورهای کلیدی منطقه نیز معکوس شده است. در حالی که روسیه توانست در سال 2015، در واکنش به سرنگونی یک جنگنده روسی توسط ترکیه، تحریم های دردناکی را علیه انقره اعمال کند و در نهایت اردوغان را مجبور به عذرخواهی کند، روسیه اکنون به ترکیه به عنوان مجرای انتقال کالا برای دور زدن تحریم های غرب نیازمند است. هواپیماهای روسی اکنون از استانبول و دبی عبور می کنند تا از محدودیت های حریم هوایی اروپا اجتناب کنند.

نهایتاً، مسکو حضور نظامی و امنیتی خود در خاورمیانه را تضعیف کرده است. در حالی که روسیه هنوز یک پایگاه دریایی و هوایی کلیدی در سوریه دارد، برخی از نیروها و تجهیزات خود در آنجا را برای پشتیبانی از عملیات نظامی در اوکراین کاهش داده است. روسیه برای تغذیه ماشین جنگی خود، جنگجویانی از سوریه را نیز به خدمت گرفته است. اگرچه روسیه از طریق گروه شبه نظامی واگنر در لیبیا حضور دارد، اما طبق گزارش ها، نیروهای این گروه را نیز برای کمک به جنگ در اوکراین مستقر کرده است. توانایی روسیه برای نشان دادن قدرت در منطقه نیز با توجه به تعهدات روسیه در اوکراین شدیداً کاهش یافته است، و در صورت وقوع بحران یا به چالش کشیده شدن نیروهایش به سختی می تواند حضور خود را تقویت کند.

حمله حماس به شهرهای اسرائیلی و پاسخ تند اسرائیل احتمالاً نقطه عطف دیگری در کاهش نفوذ روسیه در خاورمیانه باشد. روابط روسیه و اسرائیل از قبل به دلیل حمله روسیه به اوکراین تیره شده بود، اما واکنش پوتین به بحران غزه احتمالاً روابط را بدتر کند. مسکو با مقصر دانستن سیاست ایالات متحده، از محکومیت صریح حمله حماس خودداری کرده است. پرهیز مسکو برای موضع گیری به نفع اسرائیل نادیده گرفته نشده است، به طوری که یک سیاستمدار از حزب نتانیاهو برای انتقاد از واکنش روسیه، در تلویزیون دولتی روسیه حضور یافت. در حالی که پوتین احتمالاً به روابط شخصی خود با نتانیاهو آسیب رسانده است، اما اگر نتانیاهو در نتیجه بحران غزه از سمت خود برکنار شود، روابط دوجانبه احتمالاً بدتر خواهد شد.

همچنین احتمالاً جنگ اسرائیل و حماس، رقابت های منطقه ای را برای روسیه دشوارتر می کند، به ویژه با توجه به گرم شدن روابطش با تهران. در حالی که مسکو احتمالا ترجیح می دهد از انتخاب طرف بین اسرائیل و ایران اجتناب کند، تلاش برای حفظ بی طرفی در بحبوحه تشدید درگیری احتمالا فقط با هر دو طرف اصطکاک ایجاد می کند. اگر مسکو مجبور به انتخاب شود، احتمالاً بر اساس دیدگاه خود در مورد تأثیر آن بر جنگ در اوکراین تصمیم می گیرد، چارچوبی که پوتین اکنون همه چالش های بین المللی را از دریچه آن می بیند. کرملین باید تصمیم بگیرد که آیا تسلیحات ایران برای روسیه حیاتی تر است یا اینکه اولویت آن حفظ نفوذ بر اسرائیل است تا از ارائه تسلیحات به اوکراین خودداری کند.

تشدید بحران به یک نبرد منطقه ای گسترده تر که مستقیماً ایران را درگیر کند - که اکنون بعید به نظر می رسد اما همچنان ممکن است - ناتوانی روسیه را برای همه آشکار خواهد کرد. با وجود پایگاه های روسیه در سوریه، حضور نظامی روسیه برای شکل دادن به وقایع کافی نیست. زمانی که روسیه در گذشته به چالش کشیده شد، مانند سال 2018 که ایالات متحده حملات هوایی تنبیهی را علیه اهداف سوریه انجام داد، مسکو تصمیم گرفت عقب نشینی کند. روسیه اهرمی برای ایجاد مصالحه یا رهبری مذاکرات ندارد. حتی در مورد کشورهایی که مسکو با آن ها روابط خوبی دارد - ایران و عربستان سعودی - این پکن بود که میانجی گر عادی سازی روابط بین این دو بود.

یقیناً جنگ اسرائیل و حماس یک تحول خوشایند برای مسکو است که توجه بین المللی را از جنگ در اوکراین منحرف می کند و احتمالاً ایالات متحده را مجبور می کند تا در مورد اولویت های کمک های امنیتی خود به اسرائیل یا اوکراین در دوراهی قرار بگیرد. حمایت تمام عیار واشنگتن از عملیات نظامی اسرائیل نیز با حملات خود روسیه در اوکراین مقایسه شده است. اما اهداف واشنگتن در رابطه با جهان عرب یا جنوب جهانی گسترده تر، لزوماً کارایی ای برای مسکو نخواهد داشت.

در نهایت، بحران ناشی از حمله گسترده حماس به اسرائیل می تواند به تعیین آینده خاورمیانه کمک کند. با این حال، بعید است که مسکو نقش زیادی در شکل دادن به آن داشته باشد - اگر اصلاً داشته باشد. به احتمال زیاد کنفرانس مادرید دیگری برگزار نخواهد شد. در حالی که یک دهه پیش روسیه در بحث های پیرامون جنگ داخلی سوریه نقش محوری داشت، مسیر آینده خاورمیانه احتمالاً از بحران غزه بیرون می آید، اما بدون هیچ نقش قابل توجهی از سوی مسکو.