با توجه به موضع دونالد ترامپ علیه دفاع از متحدان، رقبای قدیمی در سراسر منطقه خاورمیانه به یکدیگر نزدیک می شوند.

 روزنامه گاردین می نویسد: در طول تاریخ مدرن خاورمیانه، اصلی ثابت ماند؛ آمریکا موضع چشمگیری داشته و از نفوذش برای حمایت از منافع و متحدانش استفاده می کند. این قاعده کلی با ظهور و سقوط ایدئولوژی ها، سلطنت های حوزه خلیج فارس، اسرائیل و ریشه گرفتن کشورهای پلیسی ناسیونالیستی عرب استوار ماند و جنگ و شورش دوره ای شدت گرفت.

این اتفاق اما در سال سوم ریاست دونالد ترامپ به پایان رسید، زمانی که یک رئیس جمهوری منزوی و به دور از عوالم دنیوی شروع به دیدن منافع منطقه ای از یک لنز بسیار باریک تر کرد. این اثر عمیق بوده است و سال ۲۰۲۰ روند بازسنجش از سوی دوستان سنتی ایالات متحده بدون حضور کشوری ادامه خواهد یافت که آن ها سابقا به حمایتش تکیه می کردند و دستور کار آن را کم و بیش می توانستند درک کنند.

متحدانی همچون عربستان سعودی از واشنگتن سلاح می خرند و از پشتیبانی آن برخوردارند و روزی که نیاز باشد روی آن ها حساب می کنند. چنین لحظه ای در ماه سپتامبر برای ریاض رخ داد که با یک حمله پهپادی و موشکی روبرو شد و نیمی از ظرفیت تولید نفت سعودی ها را نابود کرد؛ آن هم به دنبال چالش هایی در تابستان برای حمل و نقل در آب های خلیج فارس.

رهبران سعودی معتقد بودند که آمریکا پیمان دفاعی غیررسمی را به کار می بندد و از طرف آن ها حمله خواهد کرد اما ترامپ عقب نشینی کرد و این پادشاهی خجل و بدون حفاظت باقی ماند. پاسخ صرفا چند روز زمان برد؛ عربستان سعودی از طریق عراق به دنبال تنش زدایی با ایران برآمد. از آن زمان، طرفین که با مسائلی چون یمن، سوریه و دیگر رقابت های دیرینه مواجه هستند، به یکدیگر نزدیک تر شدند.

در سراسر منطقه این حس واضح وجود دارد که این نگهبان تغییر کرده است. یکی از رهبران عراقی می گوید: اگر آمریکایی ها می خواهند همه این ها را معامله ای کنند، خوب است. ما اسباب بازی های آن ها را می خریم و ایده های آن ها را نادیده می گیریم. خب به هر حال ما به هیچ وجه آن ها را دوست نداشتیم.

کمتر از یک ماه پس از آن، ترامپ با رها کردن نیروهای کردی که شریک نیروهای آمریکایی در مبارزه با داعش بودند، تصمیم شگفت آوری اتخاذ کرد. این حرکت همان زمانی بود که ترکیه در آستانه حمله به منطقه کردنشین شمال سوریه قرار گرفت؛ واشنگتن متحدی را قربانی کرد که طی پنج سال گذشته از اروپا و آمریکا حفاظت می کرد و نمی توانست مقابل این دشمن در یک جنگ متعارف بایستد.

این تصمیم، دوستان آمریکا را مضطرب کرد، اما خیانت به کردها حقیقتا مایه تعجب آن ها شد. حتی اسرائیل، دوست کردها و ذی نفع ترامپ در این منطقه هم نگران شد. اگر یک رئیس جمهوری در آمریکا می تواند چنین تغییری ناگهانی داشته باشد، آیا می تواند به چندین دهه سیاست خارجی آمریکا در قبال اسرائیل هم خاتمه دهد؟

پاسخ خیر است. برای انجام چنین کاری، او پایگاه داخلی خودش را از دست می دهد و آرزوی دور دوم ریاست جمهوری را نابود می کند. با این وجود، هر دو تصمیم، اسرائیل و دیگر متحدان را بیش از آنچه فکر می کردند، متزلزل کرد؛ آن هم فردی که در سال اول ریاستش، قدرت روابط دوجانبه را حفظ کرده بود.

با رها شدن از قید و بندها، ترامپ متقاعد می شود که با تعامل استراتژیک ایالات متحده در منطقه وسیع تر دستاورد اندکی به دست می آید و پیشینیان های او مفهوم را اشتباه برداشت کرده اند و خلاء ناشی از خروج ایالات متحده به سرعت پر شده است. پرچم های روسیه اکنون بر فراز پایگاه های آمریکایی که با عجله در سوریه تخلیه شدند، به اهتزار درآمدند. ولادیمیر پوتین در سفر رسمی عازم ریاض شد. دستیاران او در بیروت، بغداد و اربیل در تردد هستند و جایگاه خودشان را در دمشق تثبیت کرده اند.

اواسط ماه نوامبر، یک میلیاردر سوری با روابط تأثیرگذار در کرملین از تغییر جو در خاورمیانه سخن گفت: همه دوستان سعودی ام به من می گویند آن تماس ها و برنامه هایی که ۱۶ سال است به ما گفته اید را عملی کنید. روس ها آینده دارند. آمریکایی ها رفتنی هستند.

این امر همچنین دوستان و متحدان ایالات متحده را به معنای واقعی تضعیف کرده است. یک کشور منطقه ای که ایالات متحده بر آن متمرکز مانده بود، با عقب نشینی ترامپ ظهور کرد. فشار حداکثری اصطلاحی برای توصیف رژیم تحریم ها بود که از سوی ترامپ مجدداً سفت و سخت شد. هدف آن ویران کردن اقتصاد و مجبور کردن ایران به مذاکره مجدد بود. این فشار کارآمد بود، اما به طور متناقض، اکنون فضای بیشتری برای مانور منطقه ای آن ایجاد شده است.

تأثیر عدم موفقیت آمریکا در پاسخ به حمله به تأسیسات نفتی عربستان سعودی این بود که یک عمل جنگی علیه یک متحد ایالات متحده بدون مجازات باقی ماند و آن متحد اکنون حاضر است با کشوری که واشنگتن مصمم بود آن را به زانو درآورد، صحبت کند. ممکن است راه هایی پیرامون تحریم ها دنبال شود.

انتهای پیام