در حالی که اعتراضات داخلی در ایران فروکش نموده؛ اما دونالد ترامپ لحن تهدیدآمیز خود علیه تهران را تشدید کرده است، بار دیگر احتمال اقدام نظامی امریکا با همراهی اسرائیل در کانون توجه قرار گرفته؛ سناریویی که نه‌تنها آینده ایران، بلکه توازن قدرت در خاورمیانه و اعتبار نظم امریکامحور در جهان را با پرسش‌های جدی روبه‌رو کرده است.

تحولات اخیر نشان می‌دهد که گزینه نظامی بار دیگر به‌عنوان ابزاری برای مهار یا تغییر ایران روی میز سیاست‌گذاران واشنگتن قرار گرفته است. با این حال، تجربه‌های پیشین و شرایط پیچیده منطقه خاورمیانه، این پرسش اساسی را مطرح می‌کند که آیا چنین اقدامی می‌تواند به تغییر سیاسی مورد نظر امریکا منجر شود یا برعکس، آغازگر مرحله‌ای تازه از افول نظم امریکامحور خواهد بود.

تجربه درگیری مستقیم و کوتاه‌مدت ایران و اسرائیل، که از آن به‌عنوان «جنگ 12روزه» یاد می‌شود، نشان داد که توان نظامی لزوماً به تغییر ساختار قدرت سیاسی منجر نمی‌شود. این تجربه سه واقعیت مهم را آشکار کرد: نخست، تهدید خارجی معمولاً موجب انسجام داخلی می‌شود و حتی مخالفان حکومت در برابر حمله بیرونی، در موضع دفاع از تمامیت ارضی قرار می‌گیرند. دوم، حملات نظامی اگرچه می‌توانند زیرساخت‌ها را هدف بگیرند، اما مشروعیت سیاسی حکومت‌ها را از میان نمی‌برند.

سوم، مداخله خارجی اغلب دست حکومت‌ها را برای سرکوب شدیدتر اعتراضات داخلی بازتر می‌کند. بر این اساس، اگر هدف امریکا تغییر رژیم باشد، تجربه نشان می‌دهد که گزینه نظامی نه‌تنها ناکارآمد، بلکه دارای نتیجه‌ای معکوس است.

در کنار ناکارآمدی عملی، بحران مشروعیت اخلاقی امریکا و اسرائیل نیز به‌عنوان یکی از چالش‌های جدی این سناریو مطرح است. اسرائیلی که در سال‌های اخیر، به‌ویژه در غزه، با اتهام کشتار گسترده غیرنظامیان و نقض فاحش حقوق بشر روبه‌رو بوده، اکنون خود را مدافع مردم ایران معرفی می‌کند.

این تناقض آشکار، روایت غرب را در افکار عمومی منطقه و جهان به‌شدت تضعیف کرده است. برای بسیاری در جهان اسلام و حتی فراتر از آن، این پرسش جدی مطرح است که چگونه بازیگری متهم به نقض گسترده حقوق بشر می‌تواند پرچمدار «نجات مردم ایران» باشد.

سه سناریو قابل تصور است: «تغییر رفتار جمهوری اسلامی از طریق فشار برای عقب‌نشینی منطقه‌ای و هسته‌ای؛ تضعیف ساختار قدرت بدون فروپاشی کامل؛ یا تغییر کامل نظام سیاسی.»

در همین حال، شواهد نشان می‌دهد که هیچ‌یک از این اهداف با حمله نظامی محدود یا حتی گسترده، به‌طور تضمین‌شده قابل تحقق نیست. در مقابل، خطر گسترش جنگ منطقه‌ای و بی‌ثباتی فراگیر، کاملاً واقعی و جدی است.

از سوی دیگر، واکنش ایران بر راهبرد «بازدارندگی فعال» استوار شده است. مقامات ایرانی با خطاب‌کردن ترامپ به‌عنوان «قمارباز» و تهدید به پاسخ سخت، هشدار داده‌اند که هرگونه حمله امریکا با واکنش مستقیم علیه تمامی پایگاه‌های این کشور در منطقه روبه‌رو خواهد شد. چنین سناریویی می‌تواند پیامدهایی فراتر از مرزهای ایران داشته باشد؛ از بی‌ثباتی گسترده در خلیج فارس و تهدید مسیرهای حیاتی انرژی جهان گرفته تا درگیرشدن مستقیم متحدان امریکا. این وضعیت، هزینه‌ای سنگین برای امنیت و اقتصاد جهانی به همراه خواهد داشت.

برای دونالد ترامپ، حمله به ایران می‌تواند یک قمار سیاسی بزرگ تلقی شود؛ قماری که در داخل امریکا با هدف نمایش قدرت، انحراف افکار عمومی و بسیج پایگاه رأی دنبال می‌شود و در سطح جهانی، تلاشی برای احیای تصویر امریکا به‌عنوان قدرت بلامنازع است. با این حال، این قمار ریسک بالایی دارد. شکست نظامی یا گرفتارشدن در یک جنگ فرسایشی می‌تواند به تضعیف جایگاه جهانی امریکا، ایجاد تردید در میان متحدان سنتی و فراهم‌شدن زمینه نفوذ بیشتر چین و روسیه بینجامد. در این چارچوب، حمله به ایران ممکن است نه نقطه اوج قدرت امریکا، بلکه آغاز فرسایش جدی نفوذ آن باشد.

در سطح جهانی، یک حمله نظامی به ایران به‌احتمال زیاد موج تازه‌ای از همبستگی در جهان اسلام ایجاد خواهد کرد، احساسات ضد امریکایی را تشدید می‌سازد و روایت «امریکا به‌عنوان قدرتی منافع‌محور و نه صلح‌طلب» را تقویت می‌کند.

نتیجه چنین وضعیتی، تعمیق شکاف میان غرب و بخش بزرگی از افکار عمومی جهانی خواهد بود.

این در حالی است که مداخله نظامی امریکا علیه ایران، بیش از آن‌که راه‌حلی برای تغییر سیاسی باشد، می‌تواند به تثبیت ساختار قدرت در ایران، سوق‌دادن منطقه به‌سوی بی‌ثباتی گسترده و فرسایش بیشتر اعتبار جهانی امریکا منجر شود. این سناریو نه جنگی برای آزادی، بلکه قماری بزرگ بر سر قدرت، اعتبار و آینده نظم جهانی است.  افق