از حدود ۴۰ سال پیش شاهد سرعت گرفتن بی سابقه شکاف طبقاتی در جهان هستیم. شکاف میان طبقات بسیار مرفه و ثروت مند با طبقات متوسط در همه کشورهای جهان عمیق تر می شود. از سال ١۹۸۰ میلادی درآمد و ثروت یک درصد مردم بسیار مرفه جهان آن قدر رشد کرده است که اکنون دو برابر بیشتر از درآمد ۵۰ درصد جمعیت جهان است که در طبقات مردمی و متوسط طبقه بندی شده اند، که کشور افغانستان نیز از این قاعده مستثنا نبوده.

نویسنده: حسین جعفری، پژوهشگر اقتصادی

از حدود ۴۰ سال پیش شاهد سرعت گرفتن بی سابقه شکاف طبقاتی در جهان هستیم. شکاف میان طبقات بسیار مرفه و ثروت مند با طبقات متوسط در همه کشورهای جهان عمیق تر می شود. از سال ١۹۸۰ میلادی درآمد و ثروت یک درصد مردم بسیار مرفه جهان آن قدر رشد کرده است که اکنون دو برابر بیشتر از درآمد ۵۰ درصد جمعیت جهان است که در طبقات مردمی و متوسط طبقه بندی شده اند، که کشور افغانستان نیز از این قاعده مستثنا نبوده.

شواهد آماری

بر همین اساس جدیدترین گزارش مرکز آمار افغانستان نشان می دهد که نزدیک به ۵۲ درصد از جمعیت این کشور در فقر همه جانبه به سر می برد و به گفته وزیر اقتصاد این کشور کسانی که به پنج بخش که عبارت اند از؛ وضعیت آموزشی، بهداشت، استانداردهای زندگی، اشتغال و امنیت، کمتر از ۴۰ درصد دسترسی داشته اند، در این کشور در فهرست افراد فقیر قرارگرفته اند. با استناد به همین معیار­ها گزارش های مرکز آمار افغانستان در سال های ۲۰۱۷ و ۲۰۱۶ فقر کلی در این کشور را بیش از ۵۴ درصد برآورد کرده است

از طرف دیگر داده­های اطلاعاتی وزارت اقتصاد این کشور، میزان فقر در شهرها و روستا­ها را به طور میانگین ۱۸ و 61 درصد و در میان کوچی ها (عشایر) 89 درصد نشان میدهد و در مناطق شهری نیز با فقر 15 درصدی در ولایت کابل، فقر 85 درصدی در ولایت بادغیس و 80 درصدی در ولایت نورستان روبه رو است. نکته جالب توجه ارتباط مستقیم میزان فقر با جمعیت هر خانوار است، به طوری که بر اساس گزارشات مصطفی مستور، وزیرر اقتصاد این کشور؛ سی و سه درصد از افراد فقیر در خانواده ای زندگی می کنند که دارای ۴ فرزند است و بیشتر از ۶۱ درصد از افراد فقیر نیز در خانوار­های بیش از ده نفر زندگی میکنند. این امار­ها نشان دهنده ارتباط تعداد اعضای خانواده با سطح رفاه در افغانستان است1.

عمیق تر شدن فقر با رشد اقتصادی

باوجود رشد اندک اما مستمر اقتصادی در سال­های اخیر، همچنان شاهد گشترش فقر در افغانستان میباشیم و در واقع رشد اقتصادی که هدف بزرگی برای دولت­ها بوده است نتوانسته فقر و بیکاری را کاهش دهد. در تحلیل های اقتصادی و مطابق به شواهد تاریخی، رشد اقتصادی لزوماً به معنای توسعه اقتصادی و کاهش فقر نبوده و حتی در بعضی موارد رشد اقتصادی فقر را افزایش داده است. هدف محوری در رشد اقتصادی، صرفا افزایش تولید ناخالص داخلی است ولی دغدغه توزیع این درآمد و مصرف آن را ندارد. در سالی که گذشت میزان افراد فقیر در افغانستان به 9 میلیون نفر افزایش یافت که در مقایسه با چند سال قبل 4 میلیون افزایش را نشان می دهد2.

شواهد نشان میدهد که شیوه های رشد اقتصادی برافزایش نابرابری در این کشور تأثیرگذار بوده است. به طوری که به صورت متوسط رشد مصرف سرانه بین سال های 2007 و 2011 تنها 7 درصد افزایش داشته است این در حالی است که در سال 2009 رشد اقتصادی برابر با 21 درصد بوده است. از طرف دیگر، بر اساس ضریب جینی3 در حدود 70 درصد طبقه فقیر جامعه در بازه گفته شده یک کاهش 7 درصدی را در مصارفشان تجربه کرده اند و در مقابل مصارف 70 درصد طبقه ثروتمند، افزایش 6 درصدی داشته است. بنابر این به نظر میرسد که در صورت بهره مند شدن آحاد جامعه از رشد اقتصادی است که میتوان این معیار را شرطی کافی و ضروری برای کاهش فقر دانست.

راهکار­های قابل ارئه

تقویت بخش زراعت جهت تداوم رشد اقتصادی با در نظر داشتن محدود شدن کمک های جامعه جهانی و تسریع بخشیدن روند فقرزدایی ضروری می باشد.طوری که 75 درصد طبقه فقیر که سنشان از 15 به بالا بی سوادند. آن ها نمی توانند از مزایای فرصت های شغلی بهتر که لازمه مهارت های بسیاری است، بهره مند گردند.بنابراین فقرزدایی باید از طریق رشد بخش زراعت که زیادترین قشر فقیر در آن تمرکز دارند، آغاز گردد.
سرمایه گذاری در بخش هایی که سبب رشد اقتصادی، بهبود رفاه جامعه، کاهش فقر و شکل گیری روابط اقتصادی میان افغانستان و دیگر کشورها درسطح منطقه می شود. درحالی که توسعه عرضه خدمات اساسی، در افغانستان باید توجه زیادی را به بهبودی دسترسی و کیفیت در خدماتی که افراد را تحت پوشش قرار شمی دهند، داشته باشد بخصوص برای گروه هایی مانند زنان و فقرا که کمتر به آن ها توجه صورت گرفته است.
مدیریت و کاهش خطر، جغرافیا (مواجه به خطرات طبیعی)، ساختار اقتصادی و میزان فقر نیازمند کمک های هماهنگ شده باهدف جلوگیری و کاهش خطرات و کمک مردم جهت رسیدگی به اثرات منفی صدمات اقتصادی می باشد. بخصوص توجه خاصی جهت اکتشاف سیستم مؤثر مصونیت اجتماعی که بتواند روند فقرزدایی را تسریع بخشد، داشته باشد.4

منابع:

.1 مرکز آمار افغانستان،2018

2. وزارت افغانستان،2018

3 Coefficien Gini

4 World Bank Document

منبع: مطالعات افغانستان