درگیری میان نیروهای نظامی افغانستان و پاکستان  در بخش های مرزی ولایت خوست، در 15 آوریل 2018 (26 حمل 1396) رخدادی است که آینده مناسبات میان کابل و اسلام آباد را بیش از پیش با پیچیدگی و ابهام همراه کرد. وقوع این درگیری در محدوده مرزی دیورند که همواره به عنوان محل اختلاف افغانستان با کشور پاکستان بوده، حادثه ای بود که بخشی بزرگ دستاوردهای نشست اخیر میان شاهد خاقان عباسی نخست وزیر پاکستان با اشرف غنی رئیس جمهوری و دیگر مقامات افغان، در 6 آوریل 2018 (17 فرودین 1397) را بی اثر کرد و در واقع می توان از بازگشت وضعیت به دوران قبل از این سفر سخن به میان آورد. اکنون در شرایط جدید این مساله مطرح می شود که علل وقوع این درگیری تنها یک هفته پس از دیدار مقامات سیاسی دو کشور با یکدیگر در کابل چیست؟ و این درگیری چه تاثیراتی را بر آینده مناسبات  دو کشور برجای خواهد گذاشت؟ «الوقت» برای پاسخ گویی به این مسائل دیدگاه پیرمحمد ملازهی، کارشناس ارشد مسائل شبه قاره را جویا شده است.

خط مرزی دیورند و خواست نظامیان عامل وقوع درگیری نظامی

پیرمحمد ملازهی در ارتباط با علل وقوع این درگیری در شرایط کنونی بر این باور است که در ارتباط با این موضوع می بایست به دو مساله توجه داشت. یکی اینکه متعاقب سفر شاهد خاقان عباسی نخست وزیر پاکستان به کابل و دیدار با اشرف غنی، مساله کاهش تنش ها و امکان تنش زدایی بزرگ میان دو طرف مطرح شد اما بلافاصله در مدت زمانی کوتاه در محدوده مرزی ولایت خوست شاهد وقوع درگیر نظامی میان نیروهای مرزی دو طرف بودیم. در واقع، از همان ابتدای انجام دیدار دیپلماتیک این موضوع مطرح شد که ارتش و سازمان امنیت پاکستان (آی اس آی) با حل مسائل از طریق دیپلماتیک موافق نیستند. در حقیقت، زمانی عمیق تر به مسئله نگریسته شود این امر نمایان می شود که هم در اسلام آباد و هم در کابل بخش هایی از نیروهای درگیر در عرصه سیاسی وجود دارند که موافق حل اختلافات و کاهش تنش ها نیستند. در این میان، نیروهای سیاسی و حزبی خواهان کاهش تنش ها هستند اما نیروهای نظامی تا حدود مخالف این روسیه می باشند. دیگر موضوعی که عامل وقوع این درگیر بوده در ارتباط با اختلاف و نزاعی قدیمی است که از دیرباز میان دو کشور وجود داشته است و آن هم عبارت است از اختلاف بر سر خط مرزی دیورند. افغان ها بر این باور هستند که خط مرزی دیورند که با مداخله انگلستان میان این کشور با هندوستان ترسیم شده که در  آینده تبدیل به مرز میان پاکستان و افغانستان شده، اعتباری 10 ساله داشته و در شرایط کنونی فاقد هر گونه مشروعیت بین المللی است.

«آی اس آی» پاکستان خواهان استقرار دولت ضعیف و عدم حل اختلافات است

این کارشناس مسائل شبه قاره در ادامه گفته های خود در پاسخ به این پرسش که دلیل مخالفت نظامیان پاکستان و بخشی از سیاسیون افغان با تنش زدایی میان کابل و اسلام آباد چیست، اظهار کرد: «در داخل پاکستان »آی اس آی» و ارتش هستند که پرونده افغانستان و نیز کشمیر هند را در اختیار دارند. در واقع، «آی اس آی» ابتکار عمل را در دست دارد و تلاش می کند از رسیدن به راه حل نهایی ممانعت به عمل بیاورد. اصلی ترین هدف ارتش پاکستان این است که هیچ گاه نباید اجازه دهند کابل به سطحی از قدرت دست یابد که بتواند برای اسلام آباد چالش ایجاد کند. هر گاه افغانستان به سطحی از ثبات و قدرت رسیده موضوع رسیدگی به سه منطقه مورد اختلاف دو کشور در محدوده خط مرزی دیورند، قوت می گیرد. در واقع، سه منطقه ایالت سرحد، منطقه هفت قبیله ای و ایالت بلوچستان که حدود 47 درصد مساحت کشور پاکستان را تشکیل می دهد از مناطق مورد اختلاف دو طرف هستند. در نتیجه این امر، شاهد هستیم که افغان ها بر این بارو هستند که بیش از 50 درصد سرزمین پاکستان به لحاظ تاریخی متعلق به آن ها است؛ در نتیجه این امر طبیعی است که خطی فکری در پاکستان وجود داشته باشد که خواهان تضعیف افغانستان و ایجاد دولت دست نشانده اسلام آباد باشد.»

پشتون ها گرایش محدودی به سازش با پاکستان دارند

ملازهی در ادامه نسبت به وضعیت افغانستان نیز تاکید کرد که در این کشور نیز دو جناح فکری وجود دارد. یکی جناح شمال به رهبری عبدالله عبدالله که عمدتا نیروهای تاجیک، ازبک هستند و دیگری جناح پشتون ها است. جناح پشتون ها در حقیقت در پی این هستند که اختلافات را به سروسامانی برسانند اما جناح اول در پی آن هستند که باید به راه حلی قطعی رسید. آن ها حتی بر این بارو هستند که باید خط دیورند را پذیرفت اما پشتون ها به شدت با این امر مخالف هستند و معتقدند باید تمامی مناطق قبل از 1893 می بایست به کشور افغانستان الحاق شود. بنابراین می توان اظهار کرد که رد افغانستان نیز دیدگاه واحدی وجود ندارد. حتی زمانی که اشرف غنی به قدرت رسید این امید وجود داشت که مسائل میان دو طرف حل شود و در این راستا، غنی چند بار نیز به اسلامآباد سفر کرد اما زمانی که با واقعیات سیاست پاکستان مواجه شد به این نتیجه رسید که خواسته های اسلام آباد بیش از آن چیزی که او توقع دارد. همین امر نیز موجب تجدیدنظر در خواسته های غنی و مشاورانش شد.

صلح کابل با طالبان، می تواند محور حل اختلافات افغانستان و پاکستان باشد

در ادامه گفته های خود، این کارشناس ارشد مسائل شبه قاره، در ارتباط با چشم انداز مناسبات میان دو کشور افغانستان و پاکستان با توجه به وقوع درگیری های مرزی اخیر، اظهار داشت: «آینده مناسبات دو طرف به یک سری متغیرها بستگی دارد. اولا این مساله بسیار اهمیت دارد که صلح با طالبان به چه سمتی پیش خواهد رفت. افغان ها معتقد هستند که طالبان از سوی «آی اس آی» تغذیه و حمایت می شود. بنابراین، اگر شرایط به گونه ای پیش برود که صلح کابل با طالبان اجرایی شود و نوعی فدرالی برای سازش بر سر قدرت در داخل کشور افغانستان صورت بگیرد، بدون تردید از شدت تنش های میان دو طرف کاسته خواهد شد. ثانیا بحث دیگر در ارتباط با رقابت قدرت های خارجی در افغانستان است. بدین شرح که روسیه و چین از یک سو و آمریکا و اروپا از سوی دیگر. در شرایط کنونی چینی ها در قالب طرح جاده ابریشم جید یا طرح «یک جاده یک کمربند» دارند و با سرمایه گذاری حدود 57 میلیارد دلار قصد دارند بندر اکوادور را به چین متصل کنند؛ مشخصا پکن استقرار صلح و ثبات را در منطقه می خواهد. ار سوی دیگر، آمریکایی ها حاضر به ددادن چنین نقشی به چین نیستند. بخشی دیگر که باید مورد توجه قرار گیرد در ارتباط با رقابت کشورهای همسایه و قدرت های منطقه شمال عربستان، پاکستان، ترکیه، قطر، امارات و ایران در افغانستان است. در واقع، تا زمانی که افغانستان عرصه رقابت و تاخت وتاز قدرت های بین المللی و منطقه ای باشد، عرصه برای کاهش تنش ها میان کابل و اسلام آباد وجود ندارد. اما اگر قدرت های منطقه ای و بین المللی بر سر صلح دولت کابل با طالبان به اجماع برسند، حتی امکان حل اختلاف بر سر خط مرزی دیورند میان افغانستان و پاکستان نیز وجود دارد.»