طبق یافته‌های یک مطالعه بزرگ که روز پنج‌شنبه در نشریه علمی Science منتشر شد، ژن‌های انسان نقش بسیار پررنگ‌تری در تعیین طول عمر احتمالی او نسبت به آنچه پیش‌تر تصور می‌شد، ایفا می‌کنند.

این تیم بین‌المللی پژوهشگران با استفاده از داده‌های مطالعات دوقلوهای انسانی به این نتیجه رسیدند که سهم ژنتیک در تعیین این‌که انسان تا چه مدت زندگی می‌کند، می‌تواند تا 55 درصد برسد.

این رقم به‌طور چشمگیری بالاتر از برآوردهای پیشین است؛ برآوردهایی که نقش ژنتیک در طول عمر را بین 6 تا 33 درصد تخمین زده بودند. این یافته‌ها احتمالاً توجه - و شاید ناامیدی - جامعه رو‌به‌رشد اینفلوئنسرهای حوزه طول عمر و افرادی که خود را "بیوهکر" می‌نامند و با تبلیغ مکمل‌ها و رژیم‌های دارویی شخصی‌سازی‌شده وعده زندگی طولانی‌تر می‌دهند، برخواهد انگیخت.

تفکیک مرگ‌های بیرونی و درونی

نویسندگان این مطالعه اعلام کردند که با تفکیک آنچه "مرگ‌ومیر بیرونی" و "مرگ‌ومیر درونی" نامیده‌اند، به این برآورد متفاوت دست یافته‌اند.

مرگ‌ومیر بیرونی شامل مرگ‌هایی است که ناشی از عوامل خارجی مانند تصادفات، قتل، خطرات محیطی و بیماری‌های عفونی هستند.

مرگ‌ومیر درونی به مرگ‌هایی اطلاق می‌شود که ناشی از عوامل زیستی درونی‌اند؛ مانند بیماری‌های مرتبط با افزایش سن، جهش‌های ژنتیکی و زوال عمومی سلامت در دوران پیری.

پژوهشگران می‌گویند با بررسی جداگانه این دو دسته از مرگ، توانسته‌اند برآورد بسیار دقیق‌تری از رابطه میان ژنتیک و طول عمر به دست آورند. این نتیجه با یافته‌های مربوط به نقش ژن‌ها در سایر ویژگی‌های فیزیولوژیک مهم نیز همخوانی دارد؛ ویژگی‌هایی مانند قد، توزیع چربی بدن و توده عضلانی که همگی دست‌کم 50 درصد قابل وراثت دانسته می‌شوند.

50 درصد، عددی غیرمنتظره نیست

"عدد به‌دست‌آمده از هیچ‌جا نیامده است"، بن شن‌هار، نویسنده اصلی مطالعه و پژوهشگر فیزیک پیری در مؤسسه علوم وایزمن در رحووت اسرائیل، گفت. "اگر به مطالعات دوقلوها در مورد تقریباً هر ویژگی انسانی نگاه کنید، به همین حدود 50 درصد می‌رسید. حتی سن شروع یائسگی که نوعی زوال وابسته به سن است نیز حدود 50 درصد وراثتی است."

مورتن شایبیه-کنودسن، دانشیار پزشکی سلولی و مولکولی در دانشگاه کپنهاگ، این رویکرد جدید را راهی برای "حذف نویزهای بیرونی" و آشکار ساختن زیست‌شناسی بنیادین پیری توصیف کرد. او که سرمقاله‌ای هم‌زمان با انتشار این پژوهش نوشته، گفت بررسی گونه‌های دیگر نیز نشان می‌دهد ژن‌ها نقش مهمی در تعیین طول عمر دارند.

او افزود: "حداکثر طول عمر انسان حدود 120 سال است، مخمرها 13 روز عمر می‌کنند و نهنگ‌های سرکمانی تا 200 سال زنده می‌مانند. بنابراین از قبل می‌دانیم که ژن‌ها سقفی برای طول عمر ما تعیین کرده‌اند. این نمی‌تواند صرفاً نتیجه رفتار ما باشد."

دیدگاه‌های انتقادی

اریک وردین، رئیس و مدیرعامل مؤسسه باک برای پژوهش‌های پیری در کالیفرنیا که در این مطالعه نقشی نداشته، هشدار داد که رویکرد جدید پژوهشگران ممکن است چندان هم شفاف نباشد. به گفته او، آسیب‌پذیری در برابر بیماری‌ها و مرگ ناشی از عفونت‌هایی مانند کووید یا آنفلوآنزا می‌تواند تا حدی "مرگ‌ومیر درونی" تلقی شود، زیرا این آسیب‌پذیری‌ها دست‌کم بخشی ریشه ژنتیکی دارند.

او گفت: "ما می‌دانیم که ژن‌ها نقش بسیار بزرگی در نحوه واکنش بدن به عفونت‌ها دارند."

وردین افزود که اگر تحلیل کمی تعدیل شود، ممکن است سهم ژنتیک در طول عمر اندکی کمتر به نظر برسد.

شن‌هار گفت پژوهشگران این نکته را در نظر گرفته و تحلیل خود را دوباره انجام داده‌اند، این‌بار با لحاظ این واقعیت که آسیب‌پذیری در برابر عفونت‌ها و سقوط‌ها با افزایش سن بیشتر می‌شود. با این حال، نتایج همچنان نشان داد که ترکیب ژنتیکی حدود 50 درصد از امید به زندگی را تعیین می‌کند.

ژن‌های محافظ طول عمر

شن‌هار گفت این یافته‌ها اهمیت ادامه جست‌وجو برای شناسایی ژن‌های کلیدی مرتبط با طول عمر را برجسته می‌کند و به پژوهش‌هایی اشاره کرد که نشان داده‌اند افراد صدساله در مقایسه با میانگین جمعیت، خطر کمتری برای ابتلا به بیماری‌های مزمن دارند.

او گفت: "واضح است که این افراد صرفاً با زحمت خود را به 100 سالگی نرسانده‌اند. آن‌ها ژن‌های محافظی دارند که در برابر آسیب‌های ناشی از پیری از آن‌ها محافظت می‌کند."

وردین نیز گفت این مطالعه تازه، پژوهش‌های پیشین درباره نقش ژن‌های محافظ در کاهش خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی را تأیید می‌کند. با این حال، تاکنون تنها تعداد محدودی از گونه‌های ژنتیکی مرتبط با طول عمر شناسایی شده‌اند؛ از جمله نسخه‌هایی از ژن‌های FOXO3، APOE و SIRT6.

او افزود: "جست‌وجو چندان پربار نبوده است. ژن‌های متعددی با پیری مرتبط دانسته شده‌اند، اما وقتی صدساله‌های زیادی را بررسی می‌کنید، این ژن‌ها در همه آن‌ها یافت نمی‌شوند."

وردین ادامه داد: "به نظر من این نشان می‌دهد که طول عمر حاصل تعامل چندین ژن با یکدیگر است. پرسش کلیدی این است که کدام جفت‌ها یا سه‌تایی‌های ژنی در کنار هم به طول عمر بالا منجر می‌شوند. یکی از گام‌های مهم در این مسیر، تعیین توالی ژنوم هرچه تعداد بیشتری از صدساله‌هاست."

شن‌هار نیز با این دیدگاه موافق بود و گفت راز عمر طولانی احتمالاً در همکاری چندین ژن نهفته است، نه یک ژن واحد "که بر همه چیز حکم براند".

نقش سبک زندگی همچنان مهم است

با وجود آن‌که ژنتیک ممکن است نقش بزرگ‌تری در طول عمر داشته باشد، سبک زندگی سالم همچنان قابل چشم‌پوشی نیست.

وردین گفت: "جنبه ناامیدکننده این یافته‌ها این است که ممکن است مردم را به نوعی جبرگرایی سوق دهد؛ این‌که بگویند مهم نیست چه کار می‌کنم، چرا باید سالم زندگی کنم اگر همه‌چیز ژنتیکی است؟"

شن‌هار تأکید کرد که این برداشت، پیام اصلی پژوهش نیست. اگر ژنتیک 55 درصد از طول عمر را تعیین کند، 45 درصد باقی‌مانده همچنان به عوامل دیگری مانند سبک زندگی مربوط است؛ سهمی که کم‌اهمیت نیست.

او گفت: "پیام مقاله ما این نیست که سبک زندگی، ورزش و رژیم غذایی اهمیتی ندارند؛ اصلاً چنین چیزی نیست. حتی اگر ژنتیک دامنه‌ای برای طول عمر طبیعی شما تعیین کند، سبک زندگی می‌تواند آن را تا حدی به این سو یا آن سو جابه‌جا کند. بنابراین همچنان مهم است."