سمیه فروتن، متخصص تغذیه

ویتامین A یکی از ویتامینهای بسیار مهم است و در بسیاری از فعالیتهای حیاتی بدن نقش دارد. از آن جمله: ویتامین A  در رشد و نمو مؤثر است. ویتامین A در کیفیت بینایی مؤثر است. ویتامین A نقش اساسی در حفظ بافتهای مخاطی بدن) مثل لایه های مخاطی اندامهای گوارشی(  دارد.  ویتامین A در دستگاه ایمنی بدن و در تولید مثل مؤثر است. ویتامین A در بدن بوسیله مواد حمل کننده پروتئینی منتقل و به مکانهای مورد نیاز ارسال می شود. در صورتی که فردی کمبود شدید پروتئین داشته باشد مثل کودکان مبتلا به سوء تغذیه شدید، عوارض کمبود ویتامین A در وی ظاهر می گردد.

ضد شب کوری و ضعف قوه بینایی است و در معالجه بسیاری از اختلالات چشمی مؤثر است.

مقاومت بدن را در مقابل عفونت مجاری تنفسی زیاد می نماید.

مدت بیماری را کوتاه می سازد.

لایه خارجی بافتها و اندامهای بدن را سالم نگاه می دارد.

برای رشد استخوانهای محکم، پوست، مو، دندانها و لثه های سالم ضروری است.

در موارد استعمال خارجی به بهبود آکنه، زرد زخم، کورک و دمل کمک می کند.

در معالجه نفخ و اتساع بعضی از اعضای بدن و ازدیاد فعالیت غده تیروئید مؤثر است.

منابع ویتامین A

ویتامین A منابع غذایی زیادی دارد. ویتامین در مواد غذایی حیوانی و کاروتنوئیدها ) پیش سازهای ویتامین A) در مواد غذایی گیاهی وجود دارند.

شیر پرچربی، خامه(قیماق)، کره، پنیر چرب و زرده تخم مرغ منابع خوب ویتامین A هستند. جگر حیوانات مختلف منبع غنی ویتامین A است. مصرف هفته ای یک بار یا ده روز یک بار جگر میتواند نیاز یک هفته را تأمین کند. روغن کبد ماهی، اگر چه معمولاً در رژیم غذایی روزانه مصرف نمی شود، اما منبع عالی ویتامین A است.این گونه روغنها به عنوان مکمل غذایی توصیه میشوند. اما در استفاده از آنها باید جانب احتیاط را رعایت کرد، زیرا حاوی مقادیر زیاد در حد سمی، ویتامین Aهستند و ممکن است به آلاینده های محیطی که در کبد ماهی تجمع مییابند، آلوده باشد.

سبزیها و میوه های زرد، نارنجی، قرمز و سبز تیره منبع کاروتنوئیدها هستند.نمونه هایی از این مواد غذایی عبارتند از: سبزیهای زردرنگ: زردک، کدو حلوایی، کچالو، کدو خورشی.

میوه های زردرنگ:زردآلو، طالبی، انبه، آلو، شلیل.

سبزیهای دارای برگ سبز:برگ چغندر، خردل، ترب، کلم، گل کلم، کنگر فرنگی، اسفناج و سبزیهای سبز سالادی.

سبزیهای ساقه ای سبز: مارچوبه، بروکلی، ریواس.

میوه ها و سبزیهای سرخ: بادنجان رومی و مرچ دلمه ای سرخ.

صدها کاروتنوئید) پیش ساز ویتامین A( در مواد گیاهی وجود دارد که فقط حدود 50 تا از آنها در بدن قابل تبدیل به ویتامین A هستند. آنها متناسب با کلروفیل)سبزینه(  در گیاهان وجود دارند؛ یعنی برگهایی که دارای کلروفیل بیشتری هستند، میزان ویتامین A بیشتری هم دارند.برگهای خارجی کاهو که اغلب مصرف نمی کنیم و به دلیل بالا بودن میزان کلروفیل تلخ هستند، دارای پیش ساز ویتامین A بیشتری نیز هستند.

ویتامین A نسبت به حرارت روشهای معمولی پختن و فرآیند کردن مقاوم است. مواد غذایی کنسروشده یا منجمدشده تا 9 ماه یا بیشتر، ویتامین A خود را حفظ میکنند. میوه ها و سبزیهای پلاسیده و خشک شده و چربیهای تندشده، مقادیر کمی ویتامین دارند، زیرا ویتامین آنها اکسید شده است. از نظر پایداری، ویتامین A علاوه بر حرارت) تا 100 درجه سانتی گراد( در مقابل نور نیز نسبتا پایدار است.بنابراین در اثر پخت از بین نمی رود مگر اینکه غذا را با روغن به مدت طولانی سرخ کنیم.

عوارض کمبود ویتامین A

از آنجا که یکی از نقشهای اساسی ویتامین A در بینایی می باشد کمبود آن منجر به عارضه ای به نام شب کوری میشود.ویتامین A در رشد نیز مؤثر است و کمبود آن منجر به اختلال در رشد استخوانها می شود. همچنین با کمبود آن  ایمنی در برابر عفونت کاهش می یابد و کم خونی عارض می شود.به دلیل تأثیر آن در تولید مثل، کمبود ویتامین A منجر به عدم رشد مناسب جنین و سقط خود به خود می شود.

به دلیل تأثیر آن بر حفظ بافت مخاطی در صورت کمبود آن بافتهای مخاطی بدن که دستگاه گوارشی، تنفسی، ادراری و تولید مثل را از ورود میکروبها محافظت می کنند، تغییر شکل داده و بدن در معرض عفونت قرار می گیرد.  در اثر کمبود ویتامین، لایه مخاطی چشم حالت شفاف خود را از دست داده و در صورت ادامه کمبود دریافت، خصوصا در کودکان مبتلا به سوء تغذیه شدید،  کوری عارض می شود.