سازمان میراث های فرهنگی جهان اعلام کرده است که هنر خوش نویسی فارسی را در شانزدهمین جلسه کمیته بین دولتی حفاظت از میراث فرهنگی ناملموس، در فهرست آثار جهانی به نام ایران ثبت کرده است.

هنر خوش نویسی از میراث های فرهنگی مشترک حوزه زبان فارسی است که قلمرو ایران کنونی، افغانستان، تاجیکستان و مناطق مختلف آسیای میانه و شبه قاره هند را در بر می گیرد.

شماری از فرهنگیان در اعتراض به این تصمیم یونسکو می گویند که خاستگاه هنر خوشنویسی هرات افغانستان است که در زمان سلطان حسین بایقرا در اوج شکوفایی هنر خوشنویسی قرار داشت و این هنر از هرات به بخارا، اصفهان، تبریز و هندوستان انتقال یافته است.

این فرهنگیان ثبت این میراث مشترک فرهنگی را مختص به ایران، جفایی در حق زادگاه این هنر باستانی جهان می دانند.

داوود عرفان، نویسنده و پژوهشگر امور فرهنگی، می گوید که در نظام جمهوریت با جمعی از فرهنگیان تلاش کردند تا این میراث باستانی به گونه مشترک در سازمان میراث های فرهنگی جهان ثبت شود. او تأکید می کند که سکان داران جمهوریت اصولاً اعتقاد و علاقه ای به ثبت این هنر نداشتند.

این فعال فرهنگی گفته است که متولیان امور فرهنگی کشور، غیرفرهنگی و گاه ضد فرهنگ بودند و آگاهی از فرایند ثبت جهانی امور فرهنگی نداشتند. او این خبر را برای افغانستان فاجعه بار دانسته است.

سلمان علی ارزگانی، از خوش نویسان چیره دست کشور، می گوید: «من معتقد هستم که نستعلیق و خوش نویسی در هرات کنونی به وجود آمده است که در آن زمان مربوط به خراسان بزرگ می شد.» این خطاط مشهور کشور می‎ افزاید که خوش نویسی فارسی مربوط جغرافیای سیاسی کنونی نمی شود، بلکه وابسته به یک حوزه تمدنی است و باید به عنوان میراث مشترک حوزه تمدنی زبان فارسی ثبت می شد.

او این اقدام را «جگرخون کننده» توصیف می کند و می افزاید: «در این سرزمین دیری است فرهنگ زدایی، هویت زدایی و جعل تاریخی صورت می گیرد و در وضعیت کنونی چاره ای دیده نمی شود که بر این عمل انجام شده، اقدام کرد.»

این در حالی است که ۱۶ کشور عربی و ترکیه نیز در این دوره «دانش، مهارت و شیوه خوش نویسی عربی» را ثبت میراث های فرهنگی جهان کرده اند.

ترکیه نیز موفق شد پرونده «خوش نویسی سنتی در هنر اسلامی» را به فهرست فرهنگی ناملموس جهانی به نام خود ثبت کند.

ایران در حالی هنر خوش نویسی فارسی را به نام خود ثبت می‎کند که در سال ۲۰۲۰ نسبت به اقدام ترکیه رسماً به یونسکو اعتراض کرده بود که عنوان پرونده پیشنهادی ترکیه برای خوش نویسی، دارای صفت اسلامی است. این کشور استدلال کرده بود که منشأ خوش نویسی اسلامی ایران است و صفت اسلامی نیز نمی تواند محدود به ترکیه باشد.

ایران تاکنون ۱۶ اثر میراث فرهنگی ناملموس را ثبت جهانی کرده است. پیش از این نیز در چهاردهمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو که در شهر بوگوتا، پایتخت کلمبیا، برگزار شده بود، پرونده مهارت های سنتی ساختن و نواختن دوتار که از سوی ایران ارایه شده بود، با کسب نظر موافق اعضای این کمیته، در فهرست یونسکو ثبت جهانی شد. این کار نیز اعتراضات گسترده فرهنگیان و اهل هنر موسیقی افغانستان را در قبال داشت.

گفتنی است که شانزدهمین جلسه کمیته بین دولتی حفاظت از میراث فرهنگی ناملموس از ۱۳ تا ۱۸ دسامبر ۲۰۲۱ به گونه آنلاین برگزار می شود.