هرچند اشاره به ولایت امیرالمؤمنین، علی(ع)، در شعر فارسی پیشینه بسیار دارد، اما مضمون سازی های متعدد از واقعه غدیر خم در سال های پس از انقلاب بر تنوع شعر علوی معاصر افزوده است.

به گزارش خبرگزاری انصار به نقل از پویا، اولین سروده ای که در وصف روز غدیر خم و عید ولایت در منابع مختلف ادبی و پژوهشی ذکر شده، سروده ای است از حسان ثابت، شاعر نامدار جهان عرب، با این ابیات:

یُنادیهمُ یومَ الغدیرِ نبیُّهمْ
بخمٍّ و اسْمَعْ بالرسولِ مُنادیا

فقال فمن مولاکمُ ونبیُّکمْ
فقالوا ولم یُبدوا هناک التعامیا

الهُکَ مولانا وانتَ نبیُّنا
و لم تَلْقَ منّا فی الولایهِ عاصیا

 قال له قم یا علیُّ فانّنی
رضیتُکَ من بعدی اماماً و هادیا...

گویند پس از سرودن این شعر، مورد تفقد نبی خدا(ص) قرار گرفته و ایشان چنین فرمودند: «لا تزال یا حسّان مویّداً بروح القُدس ما نصرتَنا بلسانک؛ اى حسّان تا زمانى که با زبان خود ما اهل بیترا یارى مى کنى مویَّد به روح القدس باشى».

پس از حسان بن ثابت، شاعران و سخنوران دیگری چون حمانی افواه، دعبل خزاعی، ابواسماعیل علوی و ... نیز به این موضوع پرداختند. شخصیت و سیره امام علی(ع) نه تنها در ادبیات عرب، که در ادبیات فارسی و دیگر زبان ها مانند ترکی بازتاب گسترده ای داشته است. در این میان، نه تنها شاعران شیعه که شاعرانی از اهل سنت و حتی مسیحیان نیز سروده های خود را به نام ایشان تبرک کرده اند. اشعار علوی در ادبیات فارسی موضوعات گسترده ای را شامل می شود؛ از پرداختن به شخصیت و سیره ایشان، تا شجاعت و دلاوری های حضرت در میدان رزم و عدالت خواهی ایشان و البته سخنان نبی مکرم اسلام(ص) در روز عید غدیر که فرمودند: ««مَنْ کُنْتُ مَوْلاهُ فَعَلِیٌّ مَوْلاهُ».

یکی از قدیمی ترین سروده های فارسی در وصف امام علی(ع) و اثبات ولایت ایشان، شعری است از کسایی مروزی با این ابیات:

فهم کن گر مؤمنی فضل امیرالمؤنین
فضل حیدر، شیر یزدان، مرتضای پاک‎دین

فضل آن کس کز پیمبر بگذری، فاضل تر اوست
فضل آن رکن مسلمانی، امام المتّقین

فضل زین الاصفیا، داماد فخر انبیا
کآفریدش خالق خلق‎آفرین از آفرین

ای نواصب، گر ندانی فضل سرّ ذوالجلال
آیت قربی نگه کن و آن ِ اصحاب الیمین

«قل تعالوا ندع» بر خوان، ور ندانی گوش دار
لعنت یزدان ببین از «نبتهل» تا «کاذبین»

«لا فتی الّا علی» برخوان و تفسیرش بدان
یا که گفت و یا که داند گفت جز «روح الیمین»؟

آن نبی، وز انبیا کس نی به علم او را نظیر
وین ولی، وز اولیا کس نی به فضل او را قرین

آن چراغ عالم آمد، وز همه عالم بدیع
وین امام امت آمد، وز همه امت گزین...

پس از کسایی، نمونه هایی از سروده هایی با موضوع ولایت امیرالمؤمنین(ع) را در اشعار شاعرانی مانند فردوسی، مولانا و... نیز دیده می شود. در ادبیات معاصر فارسی نیز واقعه غدیر خم و ولایت امیرالمؤمنین، علی(ع) نیز تجلی بسیار یافته است . پس از پیروزی انقلاب اسلامی، این موضوع در شعر فارسی نمود بیشتری یافت. مضمون سازی های متعدد از واقعه غدیر خم بر تنوع شعر علوی معاصر افزود. سروده های ذیل نمونه ای از اشعار معاصر درباره واقعه غدیر خم است:

ملک الشعرای بهار:

در غدیر خم امروز، باده ای به جوش آمد
 کز صفای او روشن، جان باده نوش آمد

وان مبشر رحمت، باز در خروش آمد
 کان صنم کز عشاق، برده عقل و هوش آمد

با هیولیِ توحید، در لباس انسانی
 در غدیر خم یزدان، گفت مر پیمبر را

کز پی کمال دین، شو پذیره حیدر را
 پس پیمبر اندر دشت، بر نهاد منبر را

برد بر سر منبر، حیدر فلک فر را
 شد جهان دل روشن، زان دو شمس روحانی

گفت بشنوید ای قوم! قول حق تعالی را
 هم به جان بیاویزید! گوهر تولا را

پوزش آورید از جان، این ستوده مولا را
 این وصی بر حق را، این ولی والا را...

محمدحسین شهریار:

نه با آن خطبه «من کنت مولاه»
 علی را بُرد بر اعلا و اعلن؟

نه خود فریادِ «بخّاً بخ» کشیدید
من اینها شور خوانم یا که شیون؟

چه شد عهد خدا بر من شکستید
 الا ای حاسدان عهد بشکن

اگر سنجند هر سهمی در اسلام
 هر آن کو سهمگین تر، حصّه من

نه احمد در «مؤاخاتم» به خود خواند
 نه خود با من پسر عمّ و پدر زن؟

مرتضی امیری اسفندقه:

صدای کیست چنین دلپذیر می آید؟
کدام چشمه به این گرمسیر می آید؟

صدای کیست که این گونه روشن و گیراست؟
که بود و کیست که از این مسیر می آید؟

چه گفته است مگر جبرئیل با احمد؟
صدای کاتب و کلک دبیر می آید

خبر به روشنی روز در فضا پیچید
خبر دهید: کسی دستگیر می آید

کسی بزرگ تر از آسمان و هرچه در اوست
به دست گیری طفل صغیر می آید

علی به جای محمد به انتخاب خدا
خبر دهید: بشیری نذیر می آید

کسی به سختی سوهان، به سختی صخره
کسی به نرمی موج حریر می آید

کسی که مثل کسی نیست، مثل او تنهاست
کسی شبیه خودش، بی نظیر می آید

خبر دهید که: دریا به چشمه خواهد ریخت
خبر دهید به یاران: غدیر می آید

به سالکان طریق شرافت و شمشیر
خبر دهید که از راه، پیر می آید

خبر دهید به یاران: دوباره از بیشه
صدای زندۀ یک شرزه شیر می آید

خُم غدیر به دوش از کرانه ها، مردی
به آبیاریِ خاکِ کویر می آید

کسی دوباره به پای یتیم می سوزد
کسی دوباره سراغ فقیر می آید

کسی حماسه تر از این حماسه های سبُک
کسی که مرگ به چشمش حقیر، می آید

غدیر آمد و من خواب دیده ام دیشب
کسی سراغ منِ گوشه گیر می آید

کسی به کلبۀ شاعر، به کلبۀ درویش
به دیده بوسیِ عید غدیر می آید

شبیهِ چشمه کسی جاری و تپنده، کسی
شبیهِ آینه روشن ضمیر می آید

علی همیشه بزرگ است در تمام فصول
امیر عشق همیشه امیر می آید

به سربلندی او هر که معترف نشود
به هر کجا که رَوَد سر به زیر می آید

شبیه آیۀ قرآن نمی توان آورد
کجا شبیه به این مرد، گیر می آید؟

مگر ندیده ای آن اتفاق روشن را؟
به این محلّه خبرها چه دیر می آید!

بیا که منکر مولا اگر چه آزاد است
به عرصه گاه قیامت، اسیر می آید

بیا که منکِر مولا اگر چه پخته، ولی
هنوز از دهنش بوی شیر می آید

علی همیشه بزرگ است در تمام فصول
امیرِ عشق همیشه امیر می آید

علی اکبر لطیفیان:

تو ولی هستی و منجی ولایت زهراست
تو هدایت گری و نور هدایت زهراست

آی مردم به خدا نیست کسی برتر از این
ازلی طینت، اول تر و آخرتر از این

تا به حالا که ندیدند و بعد از این هم
اسدالله ترین  حضرت حیدرتر از این

هیچ کس نیست گه عقد اخوت خواندن
بهر پیغمبر اسلام برادرتر از این

رفت از شانه معراج نبی بالاتر
به خدا هیچ کجا نیست کسی سرتر از این

آن دو تا ذات در این مرحله یک ذات شدن
این پیمبرتر از آن، آن پیمبرتر از این

دستِ گرم پدر فاطمه در دست علی است
بعد از این بارِ نبوت همه در دست علی است

عبدالرحیم سعیدی راد:

مبادا دشمنی ها پا بگیرد
حدیث نفس، در دل جا گیرد

هر آن کس را که من مولای اویم
مبادا جز علی مولا بگیرد!

***

نگین حلقه دنیا غدیره
زمین را گنج بی همتا غدیره

بگو ای نوح با مردم: بیایید
ولایت کشتی و دریا غدیره

انتهای پیام