با توجه به این که مسیر این خط لوله مسیری مملو از گروه های جهادی چون شبکه حقانی است و همچنین با توجه به بی ثباتی و ناامنی های موجود در منطقه و روند رو به افزایش قدرت گیری داعش در افغانستان و اعلام خطر روسیه از تلاش آمریکا برای تقویت حضور این گروه تروریستی در آسیای مرکزی، تأمین امنیت از مهم ترین مسائل و چالش های پیشروی پروژه تاپی است.           

روز جمعه گذشته 4 حوت، طرح خط لوله انتقال گاز  ترکمنستان- افغانستان- پاکستان- هند مشهور به پروژه تاپی در هرات کلنگ خورد. پروژه تاپی که طرحی میلیارد دالری و  مشترک میان ترکمنستان، افغانستان، پاکستان و هند است در 19 تیر 1392 در عشق آباد ترکمنستان به امضا رسیده بود.

در همین راستا، روز جمعه، در حضور اشرف غنی، قربانعلی بردی محمداوف روسای جمهوری افغانستان و ترکمنستان ، به همراه شاهد خاقان عباسی، نخست وزیر پاکستان و مبشر جواد اکبر، وزیر دولت هند در امور خارجه، مراسم کلنگ زنی این پروژه در هرات برگزار شد. اشرف غنی با ابراز خوشحالی از عملیاتی شدن این پروژه و اشاره به جایگاه و نقش تاریخی هرات – که از آن به عنوان چهارراه آسیا یاد می شد- بیان داشت «همکاری های مشترک منطقه ای به کاهش فقر خواهد انجامید.»

به علاوه، این خط لوله به طول 1.8 هزار کیلومتر و با هزینه ای بالغ بر 10 میلیارد دلار قرار است سالانه میزان 33 میلیارد مترمکعب گاز طبیعی ترکمنستان را به افغانستان ( 5 میلیارد مترمکعب) ، پاکستان و هند (هرکدام ۱۴ میلیارد مترمکعب ) صادر نماید. قرار است این پروژه تا سال 2020 تکمیل شود. از 1.8 هزار کیلومتر طول این خط لوله، 214 کیلومتر آن در ترکمنستان، 774 کیلومتر در افغانستان و 826 کیلومتر در پاکستان قرار می گیرد. این خط لوله از میدان گاز گالکینیش در ترکمنستان آغاز و با عبور از بزرگراه هرات-کندهار افغانستان و سپس از طریق کویته و مولتان در پاکستان به شهر «فازیلکا» هند در مجاورت پاکستان متصل می شود. همچنین، قرار است تأمین مالی این پروژه توسط بانک توسعه آسیا صورت گیرد. این پروژه که سهم عظیمی در افزایش هماهنگی منطقه ای بین آسیای مرکزی و آسیای جنوبی از طریق تجارت انرژی و هم چنین پیشبرد صلح در منطقه دارد به پروژه راه ابریشم جدید نیز شهرت یافته است. «تاپی» واژه ترکیبی حاصل از حروف نخست نام لاتین کشورهای عضو این پروژه است.

لازم به ذکر است، پروژه تاپی، در سال 1990 با پیشنهاد ایالات متحده آمریکا توسط پاکستان و ترکمنستان و سپس رژیم طالبان که در آن زمان بر افغانستان مسلط بود به تصویب رسید. اما به علت مسائلی چون جنگ در افغانستان  و همچنین ناامنی و بی ثباتی های منطقه ای بویژه در روابط میان هند و پاکستان پیشرفت آن چنانی را تجربه نکرد لذا عملیاتی شدن این پروژه تا سال 2018 به تعویق افتاد.

دستاوردهای تاپی برای کشورهای عضو 

بااین حال، پروژه تاپی به عنوان پروژهای منطقه ای منافع گوناگونی را برای کشورهای عضو را به همراه دارد. مهم ترین دستاورد این پروژه برای کشورهای عضو تأثیرات مثبت اقتصادی برای این کشورها می باشد. وسعت این پروژه در مرحله اول موجب اشتغال زایی گسترده و کاهش نرخ بیکاری در این کشورها می گردد. به علاوه به نقل از کارشناسان اقتصادی این پروژه می تواند تأثیر مثبتی بر نرخ تولید ناخالص ملی این کشورها  علل خصوص ترکمنستان بگذارد.

در همین راستا، محی الدین نوری، معاون والی هرات معتقد است افغانستان از این انرژی به گونه های مختلف می تواند استفاده کند. به گفته آقای نوری، با اتمام این پروژه افغانستان می تواند هم از امکان توزیع گاز مایع و هم تولید برق بهره بردار شود؛ در هر دو صورت شهرک های صنعتی و مشتریان برق و گاز به تسهیلات ارزان تری دسترسی خواهند داشت. این امکان علاوه بر افغانستان برای پاکستان و هند نیز برقرار است. به علاوه با عملیاتی شدن این پروژه کشورهای عضو می توانند باقیمتی کمتر از گذشته بخش عظیمی از نیازهای انرژی کشورشان را تأمین کنند. به زعم بسیاری از کارشناسان افغانستان می تواند از محل ترانزیت گاز پس از عملیاتی شدن این پروژه به درآمدی 500 میلیون دلاری دست یابد.

علاوه بر فراهم شدن زمینه های شغلی، به وجود آمدن دهلیز همکاری های اقتصادی، این پروژه دستاوردهای دیگری چون رشد  و توسعه همکاری های منطقه ای، پیشبرد صلح در منطقه و همچنین ایجاد پیوند میان آسیای مرکزی و جنوبی از طریق تجارت انرژی از جمله دیگر دستاوردهای این طرح اعلام شده است. به عنوان مثال، شراکت هند، پاکستان و افغانستان در این پروژه می تواند در افزایش سطح روابط و تنش زدایی میان این کشورهایی که ازنظر تاریخی تنش های گوناگونی را در سطح روابط با یکدیگر تجربه کرده اند مؤثر باشد.

چالش های پیشروی پروژه تاپی

مهم ترین تهدید و چالش پیشرو پروژه انتقال گاز تاپی، مسائل امنیتی و تأمین امنیت خط لوله انتقال گاز است. با توجه به این که مسیر این خط لوله مسیری مملو از گروه های جهادی چون شبکه حقانی است و همچنین با توجه به بی ثباتی و ناامنی های موجود در منطقه و روند رو به افزایش قدرت گیری داعش در افغانستان و اعلام خطر روسیه از تلاش آمریکا برای تقویت حضور این گروه تروریستی در آسیای مرکزی، تأمین امنیت از مهم ترین مسائل و چالش های پیشروی این پروژه است. گرچه سخنگوی طالبان از عملیاتی شدن این پروژه ابراز خوشحالی نموده و برای تأمین امنیت این پروژه حاضر به همکاری است اما مسلماً مختل کردن امنیت پروژه همواره برای طالبان هدف و کارت فشار مهم و جذابی است. به علاوه پاکستان نیز همواره شاهد انهدام نفت کش ها و لوله های انتقال نفت و گاز توسط گروه های جهادی و معترضان بوده است.

موضوع چالش برانگیز دیگر مربوط به تخاصم و اختلافات دیرینه و عمیق هند و پاکستان می باشد. روابط این دو کشور پس از استقلال پاکستان از هند، همواره پرتنش و همراه با درگیری های خونین بوده است به صورتی که کمتر دوره ای را می توان یافت که اسلام اباد و دهلی نو برای توسعه روابط سیاسی و اقتصادی گام های مثبتی برداشته باشند. مسئله روابط این دو کشور همچنین در بازی رقابت سیاست های منطقه ای قدرت های جهانی نسبت به جنوب آسیا  نیز راه یافته است به صورتی که چین در راستای گسترش حضور اقتصادی و نظامی در سایر مناطق جهان و بویژه غرب و مرکز آسیا (آسیای میانه) طرح هایی با محوریت گسترش همکاری با پاکستان را در پیش گرفته است و در طرف مقابل آمریکا برای جلوگیری از این موضوع خواهان نقش آفرینی بیشتر هند در مسائل جنوب و غرب آسیا می باشد. از این رو می توان گفت رقابت دهلی نو- اسلام آباد در حال تشدید بوده و این امر مسلماً چشم انداز روشنی از تداوم و اجرای بدون چالش این پروژه را نشان نمی دهد.