میانمار کشوری در آسیای جنوب شرقی با جمعیت بیش از ۶۰ میلیون نفر است که بعد از بودایی ها، مسلمانان بزرگ ترین اقلیت در این کشور محسوب میشوند. میانمار، با نام پیشین برمه، از مستعمره های بریتانیا بود که در سال ۱۹۴۸ به استقلال رسید. از زمان استقلال، این کشور شاهد درگیری های درازمدت میان اقوام پرشمار خود بوده و یکی از طولانی ترین جنگ های داخلی را به خود دیده است. میانمار از ۱۹۶۲ تا ۲۰۱۱ تحت یک رژیم نظامی اداره می شد اما پس از برگزاری انتخابات در سال ۲۰۱۲، این رژیم نظامی در سال ۲۰۱۱ رسماً پایان یافت و حکومتی نیمه نظامی جایگزین آن شد. آمار دقیقی از شمار مسلمانان میانمار در دست نیست؛ دولت این کشور از اعلام جمعیت دقیق مسلمانان خودداری می کند و جمعیت آنان را کمتر از تعداد واقعی آنها قلمداد می کند. آمارهای مختلفی از جمعیت بین ۳ تا ۶ میلیون نفری مسلمانان حکایت دارد که برابر با ۴ تا ۱۰ درصد مردم میانمار است.

سابقه ظلم و خشونت میانمار علیه مسلمانان تقریباً به سال ۱۷۷۴ میلادی برمی گردد و تا پیش از آن مسلمانان در آنجا مشکل نداشتند. در آن مقطع یک بودایی به نام بوداپایا در آن منطقه به قدرت می رسد و با مسلمانان بنای ناسازگاری می گذارد و اجرای قوانین اسلامی را ملغی می کند. از آن زمان به بعد اختلافات مسلمانان میانمار با دولت شروع می شود. در این سال ها حقوق مسلمانان نادیده گرفته می شود، تبعیض ها تشدید می شود و مسئله مسلمانان به تدریج به عنوان یک معضل مطرح و کشورهای منطقه متوجه این موضوع می شوند و حتی به سطح بین المللی نیز کشیده میشود و تا امروز نیز از موضوعات حقوق بشری در سطح بین الملل است. در این مدت تعدادی از مسلمانان گروه های چریکی تشکیل دادند و مبارزاتی هم داشتند و برخی برای اینکه از این وضعیت رها شوند، به کشورهای هند و بنگلادش مهاجرت کردند تا در آنجا زندگی کنند. بوداییان میانمار در طول استقلال این كشور، همواره نگاه مشكوكی به مسلمانان داشته و از اعلام جدایی مسلمانان از بوداییان و تشكیل یك منطقه مستقل هراس دارند. از سوی دیگر تشكیل حزب مسلم لیگ و همچنین جداكردن دانش آموزان مسلمان از بودایی در مدارس مسلمانان جرقه های اختلاف میان بوداییان و مسلمانان را آشكار كرد.

در سال 1974 میلادی، رژیم نظامی میانمار قانون اساسی جدیدی را وضع كرد و براساس آن، اسم میانمار به جمهوری سوسیالیستی اتحادیه میانمار تغییر كرد و بعد از این تغییر، عملاً مسلمانان به عنوان ساكنین بیگانه و غیرقانونی معرفی شدند و تمامی اموال و داریی های آن توقیف و از شغل های دولتی بركنار شدند و حق شهروندی آنها نیز توسط رژیم نظامی میانمار سلب و تكذیب شد. در سال ۱۹۸۲ قانون حقوق شهروندی به تصویب رسید که به واسطه این قانون از میان ۱۴۴ قومیت موجود در میانمار ۱۳۵ قومیت حق شهروندی دریافت کردند و ۹ دسته از اقوام اقلیت از حق شهروندی محروم شدند که بزرگ ترین این قومیت های، قوم روهینگیا است. آنچه باعث شدید شدن اختلافات و شروع بحران در سال 2012 در ایالت راخین شد، به درگیری بین یک فرد مسلمان با یکی از بوداییان، برمی گردد که طی آن فرد بودایی کشته شد و این واقعه خشم مردم محلی و مأموران دولتی را برانگیخت. این ماجرا بهانه ای به دست نیروهای افراطی جهت حمله به روستاهای مسلمان نشین و آتش زدن منازل آنها داد این خشونت ها درحالی ادامه داشت که رئیس جمهور وقت میانمار اعلام کرد که مسلمانان شهروند میانمار نیستند. دولت میانمار برای رفع اختلافات و مشکلات میان مسلمانان و بوداییان، سیاست کوچ اجباری کل ۶ میلیون مسلمان روهینگیایی را از منطقه آرکان اتخاذ کرده است. البته آمار رسمی جمعیت روهینگیا ۶ میلیون نفر بوده اما طبق آمار غیررسمی جمعیت این قوم که صد در صد آنها مسلمان هستند به ۸ میلیون نفر می رسد. به واسطه این سیاست اتخاذ شده از جانب دولت قریب به ۱۵۰ هزار نفر از مسلمانان آرکان به بنگلادش، ۵۰ هزار نفر به تایلند و ۴۰ هزار نفر به مالزی و تعداد قابل توجهی به دیگر کشورهای آسیایی مهاجرت کردند.

از علل و ریشه های بحران در میانمار میتوان به تبعیض نژادی در این کشور، منافع بعضی از کشورها مانند امریکا و چین در این کشور که چشم به روی مسائل حقوق بشری بسته اند، شرایط سیاسی ویژه در داخل آن و اختلاف نظامی ها با نهادهای دموکراتیک، اسلام هراسی جهانی و سیاست تلافی جویانه بودایی ها اشاره کرد. این مسائل باعث شده تا روند کنترل بودایی های افراطی با کندی پیش برود. در حال حاضر این کش و قوس و بحران ادامه دارد و به خاطر سیاست های دولت میانمار، سازمان های حقوق بشری و کشورهای دیگر نمی توانند به موضوع ورود پیدا کنند. یک مقام دولت میانمار به تازگی عنوان کرد که این کشور جلوی ورود اعضای یک هیات تحقیقات سازمان ملل درباره هشدارها، شکنجه ها و تجاوزهای نیروهای امنیتی میانمار علیه مسلمانان قوم روهینگا را خواهد گرفت. گفته میشود مالزی در حال بررسی انجام اقداماتی علیه میانمار است چون این کشور از ورود کمیته حقیقت یاب سازمان ملل برای بررسی نقض حقوق مسلمانان روهینگا ممانعت به عمل آورد. از زمان کشته و آواره شدن ده ها هزار مسلمان روهینجایی میانمار در سال های ۲۰۱۲ و ۲۰۱۳ تاکنون و در جریان درگیری های میان مسلمانان و بودائی ها تنش ها میان این دو گروه ادامه پیدا کرده است. تعطیلی مدارس مذهبی مسلمانان در شهر یانگون میانمار از جمله حوادثی است که در هفته های اخیر به تنش های مذهبی در پایتخت تجاری میانمار دامن زده است. در همین حال فیل رابرتسون، از گروه دیده بان حقوق بشر گفت: باید مقام های میانمار مدارس و مساجد مسلمانان را که به زور تعطیل شده اند فوراً بازگشایی کنند و نباید پیروان مذاهب دیگر را به دلیل انجام حق مسلم برای امور مذهبی، تهدید کرده یا تحت تعقیب قرار دهند. علیرغم اینکه در این سال ها درخواستهایی  در سازمان ملل و در داخل میانمار وجود دارد که بحران میانمار و مسئله کشتار مسلمانان را پیگیری کند اما این صداها و تلاشها به خاطر نبود اراده قوی کشورهای مهم سازمان ملل مانند امریکا و چین به جایی نرسیده و هر از گاهی موضوع نقض حقوق  مسلمانان با اتفاقی جدید مطرح و دوباره به فراموشی سپرده میشود.

محمد اکبری