در بیانیه پایانی اجلاس بیشکک، کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای با تأکید بر تعهد خود برای تبدیل افغانستان به کشوری مستقل، بی‌طرف و صلح‌طلب، اعلام کردند که آماده حمایت از تلاش‌های جهانی برای تأمین صلح، ثبات و توسعه در این کشور هستند.

سران این سازمان همچنین تصریح کردند: «تشکیل یک دولت فراگیر با مشارکت همه گروه‌های قومی و سیاسی، تنها راه دستیابی به صلح پایدار در افغانستان است.» در این بیانیه، هم‌چنین بر مقابله با تروریزم، جنگ و مواد مخدر در افغانستان تأکید شد.

کشورهای عضو شانگهای در بیانیه خود، افغانستان را به‌عنوان حلقه کلیدی ثبات آسیای مرکزی معرفی کردند و آمادگی خود را برای پشتیبانی از برنامه‌های صلح و توسعه در این کشور اعلام داشتند.

آنان تأکید کردند که آینده افغانستان باید بر پایه استقلال، بی‌طرفی و صلح‌طلبی بنا شود.

نشست سران سازمان همکاری شانگهای در بیشکک در شرایطی برگزار شد که افغانستان هیچ نماینده‌ای در این نشست نداشت و از طالبان به‌عنوان نیروی حاکم بر افغانستان نیز دعوت نشده بود. با این حال، پرونده افغانستان در سازمان شانگهای همچنان باز است و این بحران چندلایه و دیرسال، مانند همۀ سال‌های اخیر، بر امنیت منطقه سنگینی می‌کند و در دستورکار نشست‌های این سازمان مهم منطقه‌ای قرار دارد.

نکته اساسی دیگر این بود که آنچه در بیانیه پایانی نشست سران سازمان شانگهای درباره افغانستان مورد تأکید قرار گرفت، تفاوت مهم و معناداری با بیانیه‌های پیشین این سازمان نداشت و این نشان می‌دهد که طالبان در طول پنج سال گذشته، موفق به تغییر نگاه کشورهای منطقه نسبت به وضعیت بغرنج و بحرانی افغانستان نشده‌اند.

به بیان دیگر، بیانیه پایانی نشست سران شانگهای و تکرار نگرانی‌های همیشگی کشورهای منطقه نسبت به وضعیت افغانستان، شکستی آشکار برای سیاست خارجی طالبان محسوب می‌شود و نشان می‌دهد که این گروه، علیرغم تلاش‌های مذبوحانه‌ای که برای ارائه تصویر و روایتی متفاوت از افغانستان تحت سلطۀ خود انجام می‌دهد، هرگز در تحقق این هدف موفق نبوده و کشورهای پیرامون افغانستان، همچنان با هراس و نگرانی نسبت به شرایط حاکم بر این کشور و پیامدهای فرامرزی آن نگاه می‌کنند.

این در حالی است که بسیاری از کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای، به استثنای پاکستان و تاجکستان، روابط گسترده و تعاملات همه‌جانبه‌ای با طالبان دارند. سفارتخانه‌های آنان در کابل فعال است و روابط سیاسی و دیپلوماتیک، در کنار دادوستدهای سودآور اقتصادی و مالی با این رژیم، برقرار و در جریان است؛ اما هیچ‌یک از این کشورها به جز روسیه، تاکنون رژیم طالبان را به رسمیت نشناخته و بسیاری از آنان به‌طور علنی، خواستار تشکیل دولت فراگیر با مشارکت همه گروه‌های سیاسی و قومی در قدرت، بازگشایی مکاتب دخترانه، تضمین آزادی‌ها و حقوق شهروندی و مهم‌تر از همه، پایان دادن به حمایت طالبان از تروریزم و حضور گروه‌های تروریستی در افغانستان شده‌اند.

این موارد، در کنار آنچه در بیانیه پایانی نشست سران سازمان همکاری شانگهای در بیشکک مورد تصریح و تأکید قرار گرفت، به‌وضوح نشان می‌دهد که بحران افغانستان بر مناسبات امنیتی و معادلات ژئوپلیتیک منطقه سایه افکنده و تلاش‌های طالبان برای تثبیت، تحکیم و تحمیل حاکمیت خود بر منطقه و جامعۀ بین‌المللی، کاملاً شکست خورده است.

حتی روسیه که رژیم طالبان را به رسمیت شناخته نیز هرگز از ابراز نگرانی درباره حضور گروه‌های تروریستی در افغانستان و خطر نفوذ این گروه‌ها به کشورهای همسایه و منطقه دست نکشیده و در تازه‌ترین مورد، ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، در دیدار با همتای تاجیکستانی خود تصریح کرد که از نگرانی‌های امنیتی دوشنبه درباره افغانستان آگاه است و آن را از نزدیک دنبال می‌کند. این به‌معنای آن است که شناسایی رسمی رژیم طالبان، مانع نگرانی از حضور گروه‌های تروریستی و روابط پیدا و پنهان این گروه با تروریزم نشده است.

با توجه به این واقعیت، بیانیه بیشکک حامل یک پیام صریح به حکومت طالبان است: اینکه بدون تشکیل یک دولت فراگیر با مشارکت واقعی، مؤثر و معنادار تمام گروه‌های سیاسی و قومی، بدون پایان دادن به حمایت از تروریزم، بدون التزام مسئولانه به صلح و ثبات منطقه‌ای، و بدون تعهدات واقعی و صادقانه به بی‌طرفی، عدم وابستگی، مبارزه با تروریزم و مواد مخدر، افغانستان تحت حاکمیت طالبان از انزوا خارج نخواهد شد و نخواهد توانست به روندها و پلتفرم‌های منطقه‌ای و بین‌المللی ادغام شود. آیا طالبان این پیام را دریافتند و به آن اهمیت خواهند داد؟

مهدی نوری