روابط میان روسیه و حکومت طالبان از زمان بازگشت آنها به قدرت در 2021، به‌گونه‌ای چشمگیر گسترش یافته است. امضای توافق همکاری نظامی ـ تخنیکی در 27 می، که بر ترمیم تجهیزات نظامی ساخت شوروی در افغانستان تمرکز دارد، نشان می‌دهد مسکو در پی ایجاد مشارکت درازمدت با کابل است. هرچند این همکاری از نظر اقتصادی منافع بزرگی برای روسیه ندارد، اما از دید کرملین افغانستان دروازه‌ای برای افزایش نفوذ در آسیای مرکزی به شمار می‌رود.

از دشمن تا شریک سیاسی

روسیه تا سال 2025 طالبان را سازمان تروریستی می‌دانست، اما در ماه اپریل همان سال این عنوان را لغو کرد و دو ماه بعد نخستین کشوری شد که حکومت طالبان را به رسمیت شناخت. این تغییر سیاست نشان‌دهنده رویکرد تازه مسکو است؛ رویکردی که بر منافع جیوپولیتیکی بیش از ملاحظات ایدیولوژیک و حقوق بشری استوار است.

همکاری امنیتی با هزینه اندک

توافق نظامی اخیر عمدتاً بر ترمیم سلاح‌ها و تجهیزات روسی و شوروی در اختیار نیروهای طالبان متمرکز است. این همکاری هزینه سنگینی برای روسیه ندارد، اما وابستگی تخنیکی و امنیتی افغانستان را به مسکو افزایش می‌دهد. پس از آغاز جنگ اوکراین، روسیه توان مداخله گسترده در خارج از مرزهایش را از دست داده و اکنون به دنبال روش‌های کم‌هزینه برای حفظ نفوذ منطقه‌ای است.

نقش تاتارستان در گسترش روابط

جمهوری تاتارستان به مهم‌ترین پل ارتباطی روسیه و افغانستان تبدیل شده است. بخشی از تجارت دو کشور از این جمهوری انجام می‌شود و صادرات موترهای کماز، محصولات پتروشیمی و مواد غذایی حلال به افغانستان از همین مسیر صورت می‌گیرد. حضور هیات‌های طالبان در نشست‌های «مجمع کازان» نیز نشان می‌دهد که روابط اقتصادی و فرهنگی میان دو طرف به تدریج در حال گسترش است.

مبارزه با داعش؛ انگیزه یا ابزار؟

روسیه همکاری با طالبان را با ضرورت مبارزه با شاخه خراسان گروه داعش توجیه می‌کند؛ به‌ویژه پس از حمله مرگبار به تالار «کروکوس سیتی» در مسکو. با این حال، کارشناسان باور دارند که طالبان هنوز نتوانسته‌اند تمامی گروه‌های تندرو، از جمله القاعده و تحریک طالبان پاکستان، را از افغانستان حذف کنند. از این‌رو، همکاری ضدتروریزم بیشتر ابزاری برای تثبیت حضور امنیتی روسیه در افغانستان است تا راه‌حلی کامل برای تهدیدهای تروریستی.

افغانستان؛ کلید نفوذ روسیه در آسیای مرکزی

مهم‌ترین هدف مسکو، افزایش نفوذ در آسیای مرکزی است. روسیه تلاش دارد خود را به عنوان تضمین‌کننده اصلی امنیت منطقه معرفی کند و از طریق افغانستان بر تحولات کشورهای همسایه مانند تاجیکستان و نیز بر تنش‌های افغانستان و پاکستان تاثیر بگذارد. همزمان، این نقش مکمل نفوذ اقتصادی چین در منطقه است؛ به‌گونه‌ای که چین سرمایه‌گذاری و تجارت را رهبری می‌کند و روسیه مسئولیت امنیت را بر عهده می‌گیرد.

جمع‌بندی

نزدیکی روسیه و طالبان بیش از آن‌که بر پایه منافع اقتصادی باشد، بر محاسبات راهبردی استوار است. مسکو با صرف هزینه‌ای اندک، جایگاهی موثر در ساختار امنیتی افغانستان به دست آورده و امیدوار است از این مسیر نفوذ خود را در آسیای مرکزی حفظ و تقویت کند. هرچند نتایج نهایی این سیاست هنوز روشن نیست، اما روسیه با به‌رسمیت شناختن طالبان و گسترش همکاری‌های امنیتی، نشان داده است که افغانستان را بخشی مهم از راهبرد بلندمدت خود در منطقه می‌داند. ترجمه و تلخیص: سیدطاهر مجاب نویسنده: ساشا اسلوبودو منبع: انسایدر