سازمان همکاری اسلامی در اعلامیه پایانی نهمین کنفرانس وزیران زن این سازمان اعلام کرد که ممنوعیت آموزش دختران و اشتغال زنان در افغانستان با ارزش‌های اسلامی و اصول کرامت، حقوق و پیشرفت زنان و دختران ناسازگار است.

به گزارش انصارپرس، این کنفرانس با محور «توانمندسازی اجتماعی، اقتصادی و سیاسی زنان» روزهای 12 و 13 جولای 2026 در اسلام‌آباد برگزار شد.

در بیانیه آمده است: «نسبت به ادامه محدودیت‌ها بر آموزش دختران و اشتغال زنان در افغانستان که با ارزش‌های اسلامیِ پاسدار کرامت، حقوق و پیشرفت زنان و دختران ناسازگار است، ابراز نگرانی عمیق می‌کنیم.»

بیانیه پایانی نشست اسلام‌آباد با «نگرانی عمیق» نسبت به ممنوعیت آموزش دختران و اشتغال زنان در افغانستان تحت حاکمیت طالبان، نمونه‌ای روشن از همان سیاست‌ورزی محتاطانه و بی‌هزینه‌ای است که سال‌هاست در جهان اسلام تکرار می‌شود؛ اما در این مورد، تناقضی بزرگ‌تر وجود دارد: پاکستان، کشوری که دهه‌ها از طالبان حمایت کرد، آن‌ها را سازمان‌دهی و تجهیز کرد و طی دو دوره به قدرت رساند، اکنون میزبان نشست‌هایی است که ظاهراً علیه سیاست‌های زن‌ستیزانه همین گروه برگزار می‌شود. این تناقض، نه فقط نشانه‌ای از تغییر محاسبات سیاسی اسلام‌آباد، بلکه گواهی بر عمق ریاکاری در مواضع رسمی دولت‌های اسلامی است.

پاکستان در دوره اول حاکمیت طالبان (1996-2001) نه‌تنها هیچ مخالفتی با سیاست‌های طالبان درباره زنان نداشت، بلکه عملاً حامی راهبردی و شریک استراتژیک طالبان بود. محدودیت‌های شدید علیه زنان، ممنوعیت آموزش دختران، حذف زنان از عرصه عمومی و خشونت ساختاری علیه آنان، هیچ‌گاه مانع همکاری نزدیک اسلام‌آباد با طالبان نشد. برعکس، این سیاست‌ها بخشی از همان نظم مطلوبی بود که دستگاه امنیتی پاکستان برای نفوذ در افغانستان طراحی کرده بود.

 بنابراین، وقتی امروز پاکستان در بیانیه‌های رسمی از «ناسازگاری محدودیت‌ها با ارزش‌های اسلامی» سخن می‌گوید، این موضع‌گیری ریاکارانه بازتاب‌دهنده منافع و اولویت‌های سیاسی اسلام‌آباد است تا دفاع از حقوق زنان افغانستان.

واقعیت این است که روابط پاکستان و طالبان پس از بازگشت دوباره طالبان به قدرت در سال 2021، به‌تدریج تیره شد. اختلافات مرزی، حملات تحریک طالبان پاکستان، و ناتوانی طالبان در مهار گروه‌های مسلحی که امنیت پاکستان را تهدید می‌کنند، باعث شد اسلام‌آباد از موضع شریک استراتژیک به موضع منتقد محتاط تغییر کند؛ اما این تغییر موضع، نه از سر دفاع از حقوق زنان افغانستان، بلکه محصول محاسبات امنیتی و منافع ملی پاکستان است.

 در چنین شرایطی، برگزاری نشست‌هایی با عنوان «توانمندسازی زنان» بیشتر تلاشی برای کسب مشروعیت دیپلوماتیک و فشار غیرمستقیم بر طالبان است، نه اقدامی واقعی برای حمایت از زنان افغان.

این الگوی رفتاری فقط به پاکستان محدود نیست. بسیاری از دولت‌های اسلامی، در مواجهه با سرکوب زنان افغانستان، به جای اقدام عملی، به ابراز نگرانی بسنده می‌کنند؛ نگرانی‌هایی که نه هزینه دارد، نه پیامد، و نه تغییری در وضعیت زنان ایجاد می‌کند. این مواضع انفعالی، عملاً به طالبان پیام می‌دهد که جهان اسلام حاضر نیست برای حقوق زنان افغانستان هیچ فشار جدی اعمال کند. در نتیجه، طالبان با خیال راحت سیاست‌های زن‌ستیزانه خود را ادامه می‌دهد، زیرا می‌داند که واکنش‌ها در حد بیانیه باقی می‌ماند.

در این میان، نشست اسلام‌آباد نمونه‌ای برجسته از استفاده ابزاری از نام زنان است. زنان افغانستان در این نشست‌ها سوژه‌ای برای مشروعیت‌بخشی به کنفرانس‌ها هستند، نه هدف واقعی سیاست‌گذاری. وقتی هیچ سازوکار الزام‌آور، فشار هماهنگ، تحریم هدفمند و یا حمایت عملی از شبکه‌های زنان افغان ارائه نمی‌شود، این نشست‌ها عملاً به نمایش‌های دیپلوماتیک تبدیل می‌شوند. پاکستان، که سال‌ها از طالبان حمایت کرد، اکنون با میزبانی از چنین نشست‌هایی تلاش می‌کند خود را در جایگاه «مدافع حقوق زنان» نشان دهد؛ جایگاهی که با تاریخ سیاسی این کشور و عقبه شرم‌آور حمایت آن از طالبان سازگار نیست.

این تناقض، پیامدهای جدی دارد. نخست اینکه طالبان احساس می‌کند در جهان اسلام پشتیبانی ضمنی دارد، حتی اگر برخی دولت‌ها در ظاهر منتقد سیاست‌های حکومت طالبان باشند. دوم اینکه زنان افغانستان در انزوا قرار می‌گیرند، زیرا هیچ دولت اسلامی حاضر نیست برای حقوق آنان هزینه بدهد. سوم اینکه گفتمان حقوق زنان در جهان اسلام تضعیف می‌شود، چون بیانیه‌های تکراری جایگزین سیاست‌گذاری واقعی می‌شوند. و چهارم اینکه دولت‌هایی مانند پاکستان، با استفاده از نشست‌های نمادین، تلاش می‌کنند مسئولیت تاریخی خود در ایجاد و تقویت طالبان را پنهان کنند.

بنابراین، دولت‌های اسلامی باید از ابراز نگرانی به سمت اقدام عملی حرکت کنند؛ اقداماتی مانند فشار دیپلماتیک هماهنگ، تحریم هدفمند رهبران طالبان، ایجاد سازوکار نظارتی در سازمان همکاری اسلامی و حمایت مستقیم از شبکه‌های زنان افغان. بدون چنین اقدامات عملی، نشست‌هایی مانند اسلام‌آباد، صرفاً به تکرار نمادین دغدغه‌ها محدود می‌شوند و هیچ تغییری در زندگی زنان افغانستان ایجاد نمی‌کنند.  افق