در سیاست، هیچ مراسم بزرگی فقط برای همان روز برگزار نمی‌ شود. اهمیت واقعی آن در پیامی است که برای روزها، ماه‌ها و حتی سال‌ های بعد تولید می‌ کند.

 به همین دلیل، مراسم وداع با آیت‌ الله خامنه‌ ای را نمی‌ توان صرفاً یک آیین سوگواری دانست. این رویداد در عمل به آزمونی برای سنجش توانایی جمهوری اسلامی در مدیریت یکی از حساس‌ترین مقاطع خود تبدیل شد. مقطعی که هم افکار عمومی داخلی، هم بازیگران منطقه‌ ای و هم قدرت‌های بین‌ المللی با دقت آن را زیر نظر داشتند. از زیر ذره‌ بین بودن آیت‌ الله سید مجتبی خامنه‌ ای و واکنش های مقامات ایرانی تا حضور گسترده و عدم حضور گسترده مردم.

 در چنین شرایطی، مهم‌ ترین دغدغه  نظام سیاسی ایران تنها اداره یک مراسم نیست، بلکه مدیریت ادراک است. یعنی ایجاد این تصور که ساختار قدرت همچنان منسجم، تصمیم‌ گیر و قادر به ادامه مسیر است. به نظر می‌رسد جمهوری اسلامی در این مقطع کوشید روایت خود را درباره تداوم و ثبات تقویت کند و با بهره‌ گیری از استمرار تجمع‌ ها، پوشش گسترده رسانه‌ ای، حضور هیئت‌ های خارجی و سازماندهی مراسم در شهرهای مختلف، این پیام را منتقل کند که تغییر یک رهبر به معنای تزلزل ساختار سیاسی نیست که البته موفق هم بود.

 چیدمان پرچم‌ ها، تصاویر، شعارها، حضور اقشار مختلف و شیوه بازنمایی رسانه‌ ای نیز بیش از آنکه صرفاً فضای یک تشییع را تداعی کند، حامل این پیام بود که حکومت می‌خواهد این رویداد را از سطح وداع با یک شخصیت، به نمایش تداوم نظم سیاسی، انسجام نهادی و استمرار حاکمیت ارتقا دهد. اما مخاطب این پیام فقط جامعه ایران نبود. واشنگتن، تل‌ ابیب، کشورهای منطقه و حتی مخالفان جمهوری اسلامی نیز بخشی از مخاطبان این نمایش سیاسی بودند. در سیاست، هر نشانه‌ ای که بتواند برداشت رقبا از میزان ثبات یا آسیب‌ پذیری یک کشور را تغییر دهد، خود به یک مؤلفه قدرت تبدیل می‌ شود. از همین رو، هدف اصلی چنین مراسمی تنها بزرگداشت یک رهبر نیست، بلکه کاهش هرگونه تصور از خلأ قدرت، جلوگیری از شکل‌ گیری محاسبات اشتباه در خارج از کشور و انتقال این پیام است که فرآیند تصمیم‌ گیری و اداره کشور همچنان ادامه دارد.

 شواهد این مراسم نشان داد جمهوری اسلامی در انتقال این پیام تا حد زیادی موفق عمل کرد. حضور بسیار گسترده مردم در مراسم تشییع و آیین‌ های وداع، همراه با پوشش وسیع رسانه‌ ای و استمرار این مراسم در شهرهای مختلف و حتی در کربلا و نجف، این روایت را تقویت کرد که نظام همچنان از ظرفیت قابل توجهی برای بسیج اجتماعی و حفظ انسجام در میان حامیان خود برخوردار است و توانسته است این مقطع حساس را بدون بروز نشانه‌ های آشکار از خلأ قدرت مدیریت کند.

 آنچه از منظر راهبردی اهمیت دارد، خودِ تلاش برای ساختن این روایت است. روایتی که تلاش می‌ کند به جای آنکه پایان یک دوره را به نمایش بگذارد، آغاز مرحله‌ ای تازه از تداوم نظام سیاسی را القا کند.

لذا به باور من، اهمیت واقعی این مراسم را تصاویر همان روز مشخص نمی کند، آثار سیاسی و راهبردی آن در ماه‌ ها و سال‌ های آینده مشخص خواهد کرد. جمهوری اسلامی تلاش کرد این رویداد را صرفاً بدرقه یک رهبر نبیند، بلکه آن را به نمادی از استمرار راه و میراث سیاسی آیت‌ الله شهید خامنه‌ ای تبدیل کند میراثی که از نگاه بر استقلال، مقاومت، انسجام ملی و اقتدار منطقه‌ ای استوار بوده است. اگر این سرمایه نمادین بتواند در آینده همچنان اعتماد و همبستگی بخش قابل توجهی از جامعه را حفظ کند و در محاسبات بازیگران خارجی نیز نقش بازدارنده داشته باشد، می‌توان آن را یکی از مهم‌ ترین دستاورد های سیاسی این مقطع تاریخی دانست.

مهدی حسینی