همزمان با نشر گزارش‌ها درباره افزایش تنش داخلی طالبان با جمعه‌خان فاتح؛ فرمانده محلی آنها، ملامحمدیعقوب مجاهد؛ وزیر دفاع طالبان به بدخشان رفت.

این وزارت گفته است که مجاهد در این سفر از ولسوالی‌های مختلف ولایت بدخشان و نقاط مرزی با چین، تاجکستان و پاکستان بازدید کرده است.

براساس این خبرنامه، وزیر دفاع طالبان از ولسوالی‌های زیباک، اشکاشم، کران‌ومنجان، همچنین از توپخانه واخان و منطقه‌ی پامیر در ولایت بدخشان بازدید کرده است.

بحران جاری در بدخشان و سفر ملا محمد یعقوب، وزیر دفاع طالبان به این ولایت در چارچوب شکاف‌های درونی طالبان، حساسیت ژئوپلیتیکی منطقه و پیام‌های امنیتی طالبان به همسایگان قابل تحلیل است. بدخشان از گذشته یکی از مناطق پیچیده برای طالبان بوده است؛ م به دلیل بافت قومی تاجک‌محور، هم سابقه مقاومت، و هم موقعیت مرزی با سه کشور مهم چین، تاجکستان و پاکستان. همزمانی این سفر با انتشار گزارش‌هایی درباره افزایش تنش میان طالبان و جمعه‌خان فاتح، فرمانده محلی ناراضی، نشان می‌دهد که این سفر صرفاً یک بازدید معمولی نبوده و حامل پیام‌های داخلی و خارجی است.

جمعه‌خان فاتح، از فرماندهان تاجک‌تبار طالبان، در هفته‌های اخیر به‌طور آشکار با رهبری طالبان دچار اختلاف شده است. منابع معتبر خبری تأیید می‌کنند که کمیسیون ویژه طالبان برای حل اختلافات نتوانسته او را قانع کند.

پیشنهادهایی مانند فرماندهی امنیه یا ریاست استخبارات بدخشان نیز از سوی او رد شده است. او حتی هشدار داده که در صورت اقدام نظامی علیه‌اش، مقاومت خواهد کرد. این وضعیت نشان‌دهنده شکاف‌های قومی و ساختاری در طالبان است؛ شکاف‌هایی که از زمان تسلط آنها بر افغانستان، بارها در مناطق شمالی و شمال‌شرقی بروز کرده است.

طالبان در ساختار قدرت خود، فرماندهان پشتون را در رأس قرار داده و چهره‌های تاجک‌تبار مانند قاری فصیح‌الدین را بیشتر در نقش‌های نمادین یا محدود نگه داشته اند. این سیاست، همراه با برخورد سخت‌گیرانه با کشت کوکنار و کنترول شدید منابع محلی، نارضایتی در بدخشان را افزایش داده است.

در چنین شرایطی، سفر ملا یعقوب به ولسوالی‌های زیباک، اشکاشم، کران‌ومنجان، واخان و پامیر را باید اقدامی برای مدیریت این شکاف‌ها دانست. حضور او در این مناطق، به‌ویژه در نقاط مرزی، نشان می‌دهد که طالبان نگران گسترش نافرمانی و احتمال شکل‌گیری یک کانون مقاومت جدید هستند.

بنابراين سفر ملا یعقوب از منظر داخلی، یک نمایش قدرت محسوب می‌شود. ملا یعقوب، فرزند ملا عمر و یکی از چهره‌های قدرتمند طالبان، با حضور در بدخشان تلاش می‌کند پیام روشنی به فرماندهان ناراضی بدهد؛ این‌که هیچگونه نافرمانی تحمل نخواهد شد. بازدید از توپخانه واخان و مناطق صعب‌العبور پامیر نیز نشان‌دهنده ارزیابی آمادگی نظامی و بررسی وضعیت نیروهای مستقر در این نقاط است. طالبان می‌دانند که هرگونه شکاف در بدخشان می‌تواند به سرعت به بحران امنیتی تبدیل شود و حتی به سایر ولایت‌های شمالی سرایت کند.

از منظر منطقه‌ای، این سفر حامل پیام‌های مهمی برای سه کشور همسایه است. چین به‌ویژه نسبت به امنیت مرز واخان حساس است. این منطقه، هرچند باریک و کم‌جمعیت، برای پکن اهمیت راهبردی دارد؛ زیرا هرگونه بی‌ثباتی در آن می‌تواند بر امنیت شین‌جیانگ تأثیر بگذارد. طالبان با این سفر می‌خواهند نشان دهند که کنترول این مسیر را در دست دارند و می‌توانند امنیت آن را تضمین کنند؛ پیامی که در چارچوب تلاش طالبان برای جلب اعتماد چین در پروژه‌های اقتصادی قابل فهم است.

تاجکستان نیز یکی از بازیگران مهم در معادلات بدخشان است. روابط این کشور با طالبان سرد بوده و دوشنبه بارها نسبت به حضور گروه‌های افراطی در مرزهای مشترک هشدار داده است. بنابراين سفر ملا یعقوب به نقاط مرزی، می‌تواند نوعی هشدار غیرمستقیم به تاجکستان باشد که طالبان اجازه نخواهد داد مخالفان از خاک این کشور حمایت شوند یا از مرزها برای فعالیت‌های ضدطالبانی استفاده کنند.

پاکستان نیز از زاویه دیگری در این معادله قرار دارد. هرچند بدخشان مستقیماً با مناطق حساس پاکستان هم‌مرز نیست، اما تحرکات نظامی طالبان در شمال‌شرق افغانستان می‌تواند بر توازن قدرت داخلی این گروه و روابطش با اسلام‌آباد تأثیر بگذارد. ملا یعقوب با این سفر نشان می‌دهد که کنترول کامل بر مناطق دورافتاده دارد و اجازه شکل‌گیری گروه‌های مسلح مستقل را نخواهد داد؛ موضوعی که برای پاکستان اهمیت امنیتی دارد.

پیامدهای احتمالی این بحران قابل توجه است. اگر تنش با جمعه‌خان فاتح به درگیری مسلحانه منجر شود، بدخشان می‌تواند به کانون جدید بی‌ثباتی تبدیل شود. چنین درگیری‌ای شکاف‌های قومی را تشدید کرده و ممکن است نیروهای تاجیک‌تبار طالبان را به سمت نارضایتی گسترده‌تر سوق دهد.

این وضعیت همچنین می‌تواند امنیت مرزهای چین و تاجکستان را تحت تأثیر قرار دهد و حساسیت این کشورها نسبت به تحولات افغانستان را افزایش دهد. همچنین، تشدید بحران می‌تواند به افزایش مهاجرت، اختلال در معیشت مردم و گسترش فقر در یکی از محروم‌ترین ولایت‌های افغانستان منجر شود.

با اين حساب، سفر ملا یعقوب به بدخشان به منظور نمایش قدرت، مدیریت شکاف‌های داخلی، تثبیت کنترول بر منابع محلی و ارسال پیام‌های امنیتی به همسایگان صورت می‌گیرد. بحران بدخشان آزمونی جدی برای انسجام طالبان است؛ آزمونی که نتیجه آن می‌تواند بر امنیت شمال‌شرق افغانستان و حتی معادلات منطقه‌ای تأثیر بگذارد. افق