​مراسم تشییع و وداع با پیکر حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر شهید جمهوری اسلامی ایران، فراتر از یک رویداد آیینی و ملی، به صحنه‌ای برای نمایش یک دیپلوماسی قرآنی پیچیده، چندلایه و کاملاً هدفمند تبدیل شد.

 گزارش‌های دریافتی از سازوکار این مراسم نشان می‌دهد که مقامات تهران برای هر یک از هیئت‌های خارجی و جریان‌های سیاسی حاضر، آیه‌ای مشخص از قرآن کریم را انتخاب کرده بودند که هم‌زمان با حضور آنان در پیشگاه پیکر رهبر شهید، توسط قاری تلاوت می‌شد؛ رویکردی که تحلیلگران بین‌المللی آن را یک پیام‌رسانی سیاسی ظریف اما بسیار صریح از سوی نظام حکمرانی ایران در دوران پسا‌رهبری ارزیابی می‌کنند.

 ​در این میان، نوع مواجهه با کشورهای بزرگ منطقه بازتاب‌دهنده نگاه استراتژیک تهران به توازن قدرت بود. انتخاب آیه 13 سوره آل‌عمران برای هیئت عربستان سعودی که به تقابل دو لشکر مؤمن و کافر و مفهوم نصرت الهی در برابر قدرت مادی اشاره دارد، از سوی ناظران به عنوان تاکید ایران بر روایت خود از موازنه قدرت در برابر ائتلاف‌های منطقه‌ای و بازیگران ثروتمند تعبیر شد.

در نقطه مقابل، برای هیئت ترکیه آیاتی با مضمون برتری مجاهدان بر عافیت‌طلبان خانه نشین قرائت شد که کنایه‌ای آشکار به مواضع پاندولی و محافظه‌کارانه انقره در قبال بحران‌های منطقه به‌شمار می‌رود.

 هیئت پاکستان نیز با تلاوت آیه 80 سوره اسراء مواجه شد؛ آیه ای که بر ورود و خروج صادقانه تاکید دارد و سیگنالی روشن به اسلام‌آباد برای ضرورت شفافیت در نقش‌آفرینی‌های امنیتی و میانجی‌گری‌های منطقه‌ای قلمداد می‌شود.

در این میان، قطر به عنوان حلقه وصل دیپلوماتیک، آیاتی از سوره فتح با مضمون عفو و لطف الهی را شنید که تاییدکننده روابط مثبت، همگرایی سیاسی و نقش میانجی‌گرانه دوحه از نگاه تهران است.

​پیام‌های ارسالی به اعضای محور مقاومت اما جنس متفاوتی داشت و بر تثبیت موقعیت، وفاداری و پایداری استوار بود. جنبش حماس با آیه‌ای درباره مردانی که به پیمان خود با خدا وفا کرده و به شهادت رسیده یا منتظر آن هستند، تجلیل شد و انصارالله یمن با آیاتی در ستایش مؤمنان بدون سستی مورد خطاب قرار گرفت.

در بخش لبنان، تفکیک معناداری میان دولت و مقاومت شکل گرفت؛ در حالی که دولت لبنان آیه مربوط به امتناع‌کنندگان از فداکاری را دریافت کرد، برای حزب‌الله آیه امیدبخش «ضعیف نشوید و غمگین نباشید، شما برتر هستید» قرائت شد. همچنین در حضور وزیر دفاع لبنان، تلاوت آیه 66 سوره نساء، از دیدگاه ناظران به عنوان پایبندی تهران بر تثبیت و تداوم جایگاه جریان‌های مقاومت در ساختار امنیتی و معادلات داخلی این کشور تفسیر شد.

برای عراق نیز تلاوت آیه 15 سوره حجرات با تاکید بر ایمان بدون تردید، دعوتی آشکار به حفظ ثبات سیاسی بغداد در برابر فشارهای خارجی و حمایت قاطع از بازوهای مقاومت مانند حشدالشعبی بود.

 ​پیچیده‌ترین و راهبردی‌ترین بخش این مهندسی پیام، در قبال جغرافیای سیاسی افغانستان رقم خورد؛ جایی که تهران پازل دیپلوماتیک خود را در سه سطح کاملاً مجزا تعریف کرد. برای هیئت طالبان، آیات آغازین سوره فتح تلاوت شد که نشان‌دهنده واقع‌گرایی سیاسی ایران، پذیرش دوفاکتوی حاکمیت کابل و تمایل به تثبیت روابط دیپلوماتیک است. هم‌زمان، برای هیئت جبهه مقاومت ملی افغانستان، آیه مشهور «وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فی سبیل الله...»قرائت شد تا سیگنالی مبنی بر زنده بودن آرمان قربانیان و استمرار حمایت‌های معنوی و سیاسی تهران به این جریان ارسال شود. در سطح سوم، فرماندهان لشکر فاطمیون با آیات 23 و 24 سوره احزاب با محوریت وفاداری بعهد مواجه شدند که پیامی درون‌سازمانی و صریح برای حفظ انسجام، آمادگی رزمی و پایداری این نیروها در ساختار دفاعی منطقه محسوب می‌شود.

​در نهایت، این استراتژی تلاوت‌های گزینش‌شده اثبات کرد که جمهوری اسلامی ایران از مراسم تشییع رهبر شهید خود به عنوان یک سکوی دیپلوماتیک برای ترسیم خطوط قرمز، انتظارات و جهت‌گیری‌های سیاست خارجی جدید خود استفاده کرده است؛ نقشه راهی نمادین که به هر بازیگر نشان داد موقعیتش در دُکترین امنیتی و سیاسی تهران پسا‌آیت‌الله خامنه‌ای دقیقاً کجاست. جمهور