با توجه به اتفاقات و درگیری‌های اخیر، کارشناسان می‌گویند که توافق صلح ایران و امریکا که تنها دو هفته از امضای آن گذشته، اکنون با پنج چالش بزرگ روبه‌روست؛ چالش‌هایی که نه‌تنها شکنندگی آتش‌بس را آشکار می‌کنند، بلکه نشان می‌دهند مسیر اجرای توافق بسیار دشوارتر از امضای آن است.

به گزارش انصارپرس به نقل از رویترز، کمتر از دو هفته پس از امضای تفاهم‌نامه میان تهران و واشنگتن، حملات متقابل دوطرف در خلیج فارس، حمله ایران به پایگاه‌های امریکا در بحرین و کویت و ادامه درگیری‌ها در لبنان، آتش‌بس شکننده را با بحرانی جدی روبه‌رو کرده است.

جمهوری اسلامی و ایالات متحده بامداد یکشنبه بار دیگر حملات متقابل خود را در خلیج فارس از سر گرفتند.

این دور از تنش‌ها اندکی پس از آن آغاز شد که دونالد ترامپ، هشدار داد واشنگتن ممکن است «کاری را که با موفقیت آغاز کرده، به صورت نظامی به پایان برساند.» او همچنین تهدید کرد اگر چنین شود، «جمهوری اسلامی ایران دیگر وجود نخواهد داشت.»

اندکی پس از این اظهارات، سپاه پاسداران ایران با موشک و پهپاد، مواضع نظامی امریکا در کویت و بحرین را هدف قرار داد.

با توجه به اتفاقات و درگیری‌های مورد اشاره، کارشناسان می‌گویند که توافق صلح ایران و امریکا که تنها دو هفته از امضای آن گذشته، اکنون با پنج چالش بزرگ روبه‌روست؛ چالش‌هایی که نه‌تنها شکنندگی آتش‌بس را آشکار می‌کنند، بلکه نشان می‌دهند مسیر اجرای توافق بسیار دشوارتر از امضای آن است.

گزارش تازه رویترز درباره ازسرگیری حملات متقابل در خلیج فارس، حملات امریکا به ایران و حملت متقابل ایران به پایگاه‌های امریکا در کویت و بحرین، نشانه‌ای روشن از همین واقعیت است.

نخستین چالش، بی‌ثباتی میدانی است. توافق صلح زمانی معنا دارد که طرفین بتوانند میدان را کنترول کنند؛ اما ازسرگیری حملات در خلیج فارس نشان می‌دهد که کنترول میدان هنوز از دست دوطرف خارج است. حملات امریکا در خلیج فارس نیز نشان می‌دهد واشنگتن هنوز به مرحله «مهار تنش» نرسیده و یک حادثه کوچک می‌تواند چرخه انتقام‌گیری را دوباره بازگرداند. این وضعیت، آتش‌بس را از یک توافق سیاسی بلندمدت به یک وضعیت موقت و ناپایدار تبدیل کرده است.

چالش دوم، ابهام در اراده سیاسی است. سخنان دونالد ترامپ که هشدار داد «ممکن است کاری را که آغاز کرده، به‌صورت نظامی به پایان برساند» و تهدید کرد که «اگر چنین شود، جمهوری اسلامی ایران دیگر وجود نخواهد داشت»، عملاً پیام دوگانه‌ای به تهران و حتی به دستگاه سیاست خارجی امریکا ارسال می‌کند. به باور منتقدان، این اظهارات، توافق را از یک مسیر دیپلوماتیک به یک ابزار فشار تبدیل می‌کند و باعث می‌شود تا تهران بیش از پیش نسبت به نیت واقعی واشنگتن تردید داشته باشد. در ایران نیز اختلاف میان نهادهای نظامی و سیاسی درباره نحوه اجرای توافق، اراده سیاسی را شکننده کرده است.

چالش سوم، میدان‌های فرعی در منطقه است. ادامه درگیری‌ها در لبنان، حضور نیروهای نیابتی، و توسعه طلبی منطقه‌ای رژیم اسرائیل، توافق را در معرض فشارهای بیرونی قرار می‌دهد. حتی اگر تهران و واشنگتن تصمیم به کاهش تنش داشته باشند، بازیگران منطقه‌ای به ویژه رژیم صهیونیستی می‌توانند با یک حمله خودسرانه، کل روند را مختل کنند. لبنان، سوریه، عراق و یمن همچنان میدان‌هایی هستند که هرگونه تنش در آنها مستقیماً به رابطه ایران و امریکا منتقل می‌شود. توافقی که نتواند این میدان‌ها را مدیریت کند، عملاً در برابر تنش‌های منطقه‌ای آسیب‌پذیر خواهد بود.

چالش چهارم، نبود سازوکار نظارتی و اجرایی است. توافق صلح بدون سازوکار نظارتی، شبیه یک اعلامیه سیاسی است نه یک چارچوب اجرایی. هنوز مشخص نیست که چه نهاد یا کشوری قرار است حملات، تحرکات نظامی، یا نقض آتش‌بس را ثبت و ارزیابی کند. نبود چنین سازوکاری باعث می‌شود تا هر طرف روایت خود را از «نقض توافق» ارائه دهد و همین اختلاف روایت‌ها، زمینه‌ساز تشدید تنش شود. در حملات اخیر نیز هر دو طرف مدعی‌اند که واکنش‌شان «دفاعی» بوده است؛ در حالی که نبود نهاد ناظر، امکان داوری بی‌طرفانه را از بین می‌برد.

چالش پنجم، فشارهای داخلی است. در امریکا، بخشی از ساختار سیاسی و امنیتی نسبت به هرگونه توافق با ایران بدبین است و اظهارات ترامپ نیز نشان می‌دهد که این فشارها می‌تواند تصمیمات کاخ سفید را تغییر دهد. در ایران نیز حملات اخیر سپاه نشان می‌دهد که بخش‌هایی از ساختار نظامی ممکن است توافق را تهدیدی برای بازدارندگی خود بدانند. فشارهای داخلی در دو کشور می‌تواند توافق را از درون فرسوده کند.

در مجموع، توافق صلح ایران و امریکا اکنون در مرحله‌ای قرار دارد که هر پنج چالش فوق می‌توانند آن را از مسیر اصلی خارج کنند. اگر سازوکارهای نظارتی تقویت نشود، اراده سیاسی تثبیت نگردد و میدان‌های منطقه‌ای مهار نشود، احتمال فروپاشی توافق بسیار بالا خواهد بود؛ اما اگر دو طرف بتوانند این چالش‌ها را مدیریت کنند، توافق می‌تواند از یک آتش‌بس شکننده به یک چارچوب پایدارتر تبدیل شود. افق