ضمیر کابلوف، نماینده ویژه رئیس‌جمهور روسیه در امور افغانستان، خواستار همکاری طالبان و پاکستان در مبارزه با تروریزم شد. ضمیر کابلوف گفت: «بدون شک، مشکل حضور تعدادی از سازمان‌های تروریستی در افغانستان واقعا وجود دارد.»

او در مصاحبه‌ای با خبرگزاری ریانووستی گفت: روسیه از پاکستان و طالبان می‌خواهد که از درگیری اجتناب کنند و در مقابل به طور مشترک به مشکل حضور گروه‌های تروریستی در خاک افغانستان رسیدگی کنند.

ضمیر کابلوف اضافه کرد: «تروریزم را نمی‌توان به تنهایی شکست داد.»

اظهارات اخیر ضمیر کابلوف، نماینده ویژه رئیس‌جمهور روسیه در امور افغانستان، مبنی بر لزوم همکاری طالبان و پاکستان برای مقابله با تروریزم، در واقع تصدیقی رسمی بر یک واقعیت تلخ و دیرینه در معادلات امنیتی منطقه است: افغانستان همچنان به کانونی ناامن برای حضور گروه‌های تروریستی تبدیل شده و همسایگان، به ویژه کشورهای آسیای مرکزی، پاکستان و ایران، به طور مستقیم از پیامدهای آن متاثر می‌شوند. فراتر از یک دعوت به همکاری، این بیانیه پرده از ناکارآمدی سیاست‌های کنونی و پیچیدگی روابط پنهان بازیگران منطقه برمی‌دارد.

نکته قابل تأمل در اظهارات کابلوف، جدا ندانستن طالبان و پاکستان در قبال این بحران است. مسکو به خوبی دریافته است که مشکل تروریزم در افغانستان صرفاً به دلیل ناتوانی ساختاری طالبان در کنترول قلمرو نیست، بلکه ریشه در "روابط پیدا و پنهان" و منافع استراتژیک همسایه شرقی دارد.

پاکستان طی دهه‌ها با استفاده از "تروریزم" به عنوان یک اهرم هژمونیک، تلاش کرده است تا عمق استراتژیک خود را در برابر هند تقویت کند و معادلات قدرت در کابل را به نفع خود مدیریت نماید. گروه‌هایی مانند تحریک طالبان پاکستان (تی‌تی‌پی) و جنبش اسلامی ازبکستان (IMU) که اکنون در خاک افغانستان پناه گرفته‌اند، حاصل همین راهبرد دوگانه اسلام‌آباد هستند: پرورش نیروهایی برای استفاده نیابتی‌ که اکنون به یک تهدید امنیتی علیه خود پاکستان و دیگر همسایگان تبدیل شده‌اند.

از سوی دیگر، طالبان که امروز بر کابل حکومت می‌کند، عملاً گرفتار پارادوکسی تاریخی شده است. این گروه اگرچه مدعی مبارزه با داعش-خراسان است، اما در قبال گروه‌های هم‌سو با پاکستان یا گروه‌هایی که تهدیدی مستقیم علیه کشورهای ثالث محسوب می‌شوند، رویکردی سهل‌انگارانه یا مبتنی بر معامله‌گری اتخاذ می‌کند. سخن کابلوف مبنی بر اینکه "تروریزم را نمی‌توان به تنهایی شکست داد" اشاره آشکاری به این نکته دارد که طالبان یا انگیزه کافی برای مقابله جامع با تمام گروه‌های تروریستی را ندارد و یا فاقد توان عملیاتی برای انحصار خشونت در سراسر خاک افغانستان است.

برای کشورهایی مانند روسیه، ایران و کشورهای آسیای مرکزی، این وضعیت یک تهدید جدی تلقی می‌شود. نگرانی مسکو از نفوذ گروه‌های تروریستی به جنوب مرزهای گسترده خود، به ویژه در تاجکستان و ازبکستان، یکی از دلایل اصلی تغییر رویکرد مسکو از تعامل محدود با طالبان به فشار مضاعف بر اسلام‌آباد است. کابلوف با دعوت از پاکستان برای "اجتناب از درگیری" و همکاری مشترک با طالبان، عملاً به اسلام‌آباد توصیه می‌کند که دیگر نمی‌تواند میان نقش‌آفرینی به عنوان "پدرخوانده" تروریزم و شراکت در امنیت منطقه‌ای، جمع کند.

با این حال، چالش اصلی در اجرایی شدن این درخواست نهفته است. همکاری مشترک میان طالبان و پاکستان برای مقابله با تروریزم مستلزم بازتعریف کامل روابط دوجانبه‌ای است که پیش از این بر پایه حمایت لوژستیکی و مالی از گروه‌های نیابتی بنا شده بود. اسلام‌آباد تا زمانی که به حضور گروه‌های معارض با خود (تی‌تی‌پی) در افغانستان پایان ندهد، نمی‌تواند به شریک قابل اعتماد طالبان در ریشه‌کنی تروریزم تبدیل شود. از سوی دیگر، طالبان نیز بدون تضمین‌های جدی اقتصادی و امنیتی، تمایلی به درگیری مستقیم با شبکه‌ای که بخشی از سرمایه سیاسی و نظامی آن را تشکیل می‌دهد، نشان نمی‌دهد.

در نهایت، تحلیل سخنان کابلوف نشان می‌دهد که روسیه و به تبع آن سایر قدرت‌های منطقه، از رویکرد جزیره‌ای و تک‌بعدی در قبال افغانستان عبور کرده‌اند. آنها دریافته‌اند که بحران تروریزم در افغانستان یک مسئله داخلی نیست، بلکه محصول اختلال در نظام منطقه‌ای و سیاست‌های ویرانگر برخی کشورها در استفاده ابزاری از تروریزم به عنوان ابزار سیاست خارجی است. تا زمانی که این همبستگی ساختاری میان ناامنی در افغانستان و منافع هژمونیک پاکستان شکسته نشود و طالبان به جای بازیگری چندوجهی، به دولت‌داری مسئولانه تن ندهد، درخواست‌هایی از جنس دعوت کابلوف صرفاً در سطح شعارهای دیپلوماتیک باقی خواهد ماند و منطقه همچنان بهای گزاف حضور گروه‌های تروریستی در همسایگی خود را پرداخت خواهد کرد. مهدی نوری