جنگ جاری میان ایران، آمریکا و اسرائیل نه تنها نقشه ژئوپلیتیک خاورمیانه را تغییر داده، بلکه به چین و روسیه فرصتی طلایی بخشیده تا همزمان از آن بهره سیاسی و اقتصادی ببرند، در حالی که با حفظ فاصله دیپلوماتیک، خود را از هزینه‌های مستقیم درگیری دور نگه دارند.

این رویکرد دوگانه، نمونه‌ای کلاسیک از «ماهیگیری در آب گل‌آلود» است که قدرت‌های بزرگ برای تقویت موقعیت خود در نظام بین‌المللی به کار می‌گیرند. یکی از مهم‌ترین صحنه‌های این بازی، تصویب قطعنامه سازمان ملل متحد بود که حملات ایران به کشورهای عربی را محکوم می‌کرد و با حمایت بی‌سابقه‌ی 135 کشور همراه شد.

شورای امنیت سازمان ملل در جریان ماه مارچ قطعنامه‌ای را که بحرین به نمایندگی از کشورهای شورای همکاری خلیج فارس و اردن ارائه کرده بود، با 13 رأی موافق و دو رأی ممتنع (چین و روسیه) تصویب کرد. این قطعنامه حملات موشکی و پهپادی ایران به کشورهای همسایه را به شدیدترین وجه محکوم کرد و آن را نقض حقوق بین‌الملل و تهدید صلح جهانی دانست، اما هیچ اشاره‌ای به حملات امریکا و اسرائیل به ایران نکرد.

چین و روسیه از وتو خودداری کردند، زیرا قطعنامه با حمایت گسترده 135 کشور همراه بود و وتوی آن هزینه سیاسی سنگینی برای روابط شان با کشورهای عربی خلیج فارس داشت. با این حال، هر دو کشور از این فرصت برای انتقاد تند از «یک‌جانبه‌گرایی» امریکا استفاده کردند، انتقادی که همواره از سوی این دو کشور علیه امریکا مطرح می‌شود.

پکن خود را به عنوان داور بی‌طرف حقوق بین‌الملل معرفی کرد و مسکو توانست بخشی از توجه جهانی را از جنگ اوکراین منحرف سازد. از منظر اقتصادی، سودآوری این جنگ برای مسکو و پکن ملموس‌تر است.

اختلال در جریان انرژی از طریق تنگه هرمز و کاهش عرضه نفت ایران، قیمت جهانی نفت را افزایش داده و به روسیه کمک کرده تا صادرات خود به هند و دیگر بازارها را با قیمت بالاتر بفروشد. گزارش‌ها حاکی از آن است که فروش نفت خام روسیه به هند حدود 50 درصد جهش داشته و مسکو ممکن است میلیاردها دالر درآمد اضافی کسب کند.

حتی تحریم‌های غربی علیه روسیه به طور موقت تسهیل شده تا فشار جهانی انرژی کاهش یابد. چین نیز، طبق برخی گزارش‌ها، به عنوان بزرگ‌ترین خریدار نفت تخفیف‌خورده ایران، از این وضعیت منتفع شده و همزمان فناوری‌های دوگانه (dual-use) شامل قطعات پهپاد، موشک و فناوری‌های پیشرفته را از طریق شبکه‌های پیچیده تأمین به ایران ارسال می‌کند.

تحلیل‌گران معتقدند این رویکرد هوشمندانه است: چین و روسیه بدون ورود مستقیم نظامی، ضعف نسبی غرب را برجسته می‌کنند، روابط اقتصادی خود با کشورهای خلیج فارس را حفظ می‌کنند و در عین حال، اهرم‌های چانه‌زنی در برابر امریکا را تقویت می‌کنند.

با این حال، این سیاست ریسک‌هایی نیز دارد؛ ادامه جنگ می‌تواند بی‌ثباتی بیشتری ایجاد کند که در نهایت به ضرر همه طرف‌ها، از جمله خود پکن و مسکو تمام شود. در نهایت، جنگ ایران نشان داد که در دنیای چندقطبی امروز، قدرت‌های بزرگ اغلب از بحران‌ها نه با دخالت مستقیم، بلکه با مدیریت هوشمندانه دیپلوماتیک و اقتصادی سود می‌برند.

تحلیلگران معتقدند که چین و روسیه در این ماجرا، تا کنون بازیگران موفق‌تری بوده‌اند.