کشورهای آسیای مرکزی با تغییر رویکرد از تهدید امنیتی به فرصت اقتصادی، فصل تازه‌ای با کابل را آغاز کرده‌اند.

به گزارش انصارپرس، افغانستان به سرعت در حال تبدیل شدن به یک بازیگر کلیدی و حیاتی برای منطقه آسیای مرکزی است. تحولات هفته سوم فبروری که مملو از نشست‌های دیپلوماتیک و اقتصادی بود، گواهی روشن بر تغییر ماهیت روابط همسایگان شمالی با کابل است.

در این بازه زمانی، شهر «آستانه» پایتخت قزاقستان میزبان نشستی «فوق‌العاده» با حضور نمایندگان ویژه کشورهای آسیای مرکزی در امور افغانستان بود. همزمان، هیئتی بلندپایه از ولایت سیردریای ازبکستان وارد کابل شد و اتاق بازرگانی ازبکستان نیز یک مجمع تجاری بزرگ را در شهر مزارشریف، در شمال افغانستان برگزار کرد.

نشست آستانه و ترسیم نقشه راه منطقه‌ای

نشست آستانه نمایندگان ویژه کشورهای قزاقستان، قرغزستان، تاجکستان و ازبکستان در امور افغانستان را گرد هم آورد. این گروه تماس منطقه‌ای که در اگست سال 2025 تشکیل شده بود، با هدف هماهنگی یک رویکرد واحد منطقه‌ای در قبال افغانستان فعالیت می‌کند.

اگرچه در این نشست توضیحی درباره عدم مشارکت ترکمنستان به عنوان پنجمین کشور آسیای مرکزی ارائه نشد، اما حضور سایر بازیگران کلیدی نشان‌دهنده عزم جدی این منطقه برای حل مسائل مشترک است.

اظهارات نمایندگان حاضر در این اجلاس، تغییر آشکار در ارزیابی آسیای مرکزی نسبت به همسایه جنوبی خود را به نمایش گذاشت.

«یرکین توکوموف»، نماینده ویژه قزاقستان، در سخنانی قابل تامل اظهار داشت: «در گذشته، قزاقستان به افغانستان صرفاً از دریچه تهدیدات امنیتی می‌نگریست. اما امروز ما فرصت‌های اقتصادی قابل توجهی را در این کشور مشاهده می‌کنیم.»

تجارت؛ محور اصلی تعاملات بدون رسمیت‌شناسی

تجارت و اقتصاد، سنگ بنای روابط نوین آسیای مرکزی با مقامات کابل را تشکیل می‌دهد. نمایندگان کشورهای منطقه چندین بار خاطرنشان کردند که هیچ‌یک از دولت‌های آسیای مرکزی به طور رسمی حکومت طالبان را به رسمیت نمی‌شناسند (در سطح جهانی تنها روسیه این حکومت را به رسمیت شناخته است). با این حال، این مانع سیاسی نتوانسته قزاقستان و به ویژه ازبکستان را از یافتن بازارهای جدید صادراتی در افغانستان باز دارد.

«عصمت‌الله ایرگاشف»، نماینده ویژه ازبکستان، اشاره کرد که حجم تجارت کشورش با افغانستان در سال 2025 به رقم چشمگیر نزدیک به 1.7 میلیارد دالر رسیده است. اگرچه آمار نهایی تجارت قزاقستان و افغانستان برای کل سال 2025 هنوز منتشر نشده، اما در هشت ماه نخست آن سال، تجارت دو کشور حدود 335.9 میلیون دالر بود و در سال 2024 به 545.2 میلیون دالر رسید. این در حالی است که در سال 2022، حجم تجارت دو طرف به مرز یک میلیارد دابر (987.9 میلیون دالر) نزدیک شده بود.

سبقت بلوک آسیای مرکزی از رقبای قدرتمند

نکته حائز اهمیت این است که حدود 90 درصد از حجم تجارت با افغانستان مربوط به صادرات از قزاقستان و ازبکستان است.

قزاقستان به عنوان تامین‌کننده اصلی گندم و غلات افغانستان عمل می‌کند و ازبکستان بزرگترین صادرکننده برق به این کشور محسوب می‌شود. تجارت قرغزستان با افغانستان اگرچه کمتر است، اما از مارچ 2024 تا مارچ 2025 به حدود 66 میلیون دالر رسید.

برای درک بهتر این ارقام، باید توجه داشت که کشورهای آسیای مرکزی به عنوان یک بلوک واحد، اکنون شریک تجاری اصلی افغانستان محسوب می‌شوند و حجم تجارت آنها از کشورهایی نظیر پاکستان، هند یا چین پیشی گرفته است.

نماینده قزاقستان بر ارزش استراتژیک افغانستان به عنوان یک کریدور ترانزیتی تاکید کرد که می‌تواند مسیرهای تجاری بین آسیای مرکزی و اقیانوس هند را بازگشایی کند.

«تورداکون سیدیکوف»، نماینده قرغزستان نیز تصریح کرد که پروژه‌های تجاری، اقتصادی و حمل‌ونقلی که کشورهای منطقه در حال اجرا یا برنامه‌ریزی آن هستند، «شرط کلیدی برای آینده‌ای صلح‌آمیز و باثبات برای افغانستان و کل منطقه» به شمار می‌رود.

اگرچه محوریت نشست آستانه بر اقتصاد بود، اما امنیت منطقه‌ای نیز در دستور کار قرار داشت. چند روز پیش از آغاز این نشست، «سرگئی واکونوف»، سفیر روسیه در قرغزستان، درباره پایگاه هوایی «کانت» که توسط سازمان پیمان امنیت جمعی (CSTO) به رهبری روسیه استفاده می‌شود، سخن گفت.

وی تاکید کرد که این پایگاه قادر به مقابله با هرگونه «تهدید امنیتی برای کشورهای عضو در جناح جنوبی» است؛ اشاره‌ای آشکار به تاجکستان که مرزی 1350 کیلومتری با افغانستان دارد.

از تابستان گذشته، درگیری‌های مرگباری در بخش‌هایی از مرز تاجکستان و افغانستان رخ داده است، از جمله دو حادثه که منجر به کشته شدن حداقل پنج کارگر چینی شد.

آژانس مبارزه با مواد مخدر تاجکستان در اوایل فبروری گزارش داد که تلاش‌های مقابله‌ای در مرز با افغانستان در سال 2025 منجر به کشف 2.742 تن مواد مخدر شده که بیش از 50 درصد افزایش نسبت به سال 2024 را نشان می‌دهد.

دیپلوماسی اقتصادی تاشکند و تعامل گام‌به‌گام دوشنبه

در حالی که سایر کشورهای آسیای مرکزی تعاملات سریعی با کابل داشته‌اند، تاجکستان مسیری کندتر و محتاطانه‌تر را در پیش گرفته است. با این حال، حضور نماینده تاجکستان در نشست آستانه و دیدارهای اخیر سفیر این کشور با امیرخان متقی، وزیر خارجه حکومت طالبان، نشانه‌های امیدوارکننده‌ای از همسویی دوشنبه با سیاست‌های منطقه‌ای است.

در سوی دیگر، ازبکستان دیپلوماسی اقتصادی خود را شدت بخشیده است. هیئتی از ولایت سیردریای ازبکستان به سرپرستی والی این منطقه در نشستی تجاری در کابل شرکت کرد و توافقاتی به ارزش 300 میلیون دالر در زمینه‌های ساخت‌وساز، مواد غذایی، کشاورزی و نساجی امضا کرد.

همزمان، اتاق بازرگانی ازبکستان با برگزاری مجمعی در مزارشریف با حضور 150 تاجر افغان، مقدمات امضای قراردادهای اولیه‌ای به ارزش احتمالی بیش از 200 میلیون دالر را فراهم کرد.

این تحولات نشان می‌دهد که کشورهای آسیای مرکزی به خوبی دریافته‌اند ثبات در افغانستان، کلید امنیت و شکوفایی اقتصادی در کل منطقه است و وضعیت کنونی، علیرغم چالش‌ها، باثبات‌ترین شرایط را برای تعامل در سال‌های پس از استقلال این کشورها فراهم کرده است.