واشنگتن‌پست به نقل از منابع آگاه گزارش داد در مذاکرات آتی عباس عراقچی؛ وزیر خارجه ایران و استیو ویتکاف؛ نماینده ترامپ، وزیران خارجه 6 کشور منطقه و جرد کوشنر؛ داماد ترامپ نیز حضور خواهند داشت.

این روزنامه نوشت چشم‌انداز حضور وزیران خارجه منطقه می‌تواند زمینه را برای آغاز گفتگوهای مستقیم میان نمایندگان امریکا و ایران فراهم کند.

یک مقام منطقه‌ای در همین رابطه به واشنگتن‌پست گفت وزیران خارجه ترکیه، قطر، مصر، عربستان، عمان و پاکستان به همراه کوشنر در این مذاکرات شرکت خواهند کرد.

تقابل احتمالی ایران و امریکا در ماه‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های امنیتی منطقه تبدیل شده است؛ نگرانی‌ای که نه‌تنها در پایتخت‌های عربی، بلکه در انقره، اسلام‌آباد و حتی فراتر از خاورمیانه نیز احساس می‌شود. انتشار خبر حضور وزیران خارجه شش کشور منطقه‌ای و جرد کوشنر در مذاکرات آتی عمان، بازتاب‌دهنده حساسیت وضعیت کنونی است و نشان می‌دهد که کشورهای منطقه خود را در آستانه یک آزمون تاریخی می‌بینند؛ جایی که هر تصمیم یا خطای محاسباتی می‌تواند آینده امنیتی خاورمیانه را برای سال‌ها تحت تأثیر قرار دهد.

در چنین فضایی، حضور هم‌زمان ایران و امریکا در یک نشست با مشارکت بازیگران کلیدی منطقه، معنایی فراتر از یک گفتگوی دیپلوماتیک دارد. این حضور گسترده نشان می‌دهد که کشورهای منطقه به‌خوبی درک کرده‌اند که هرگونه درگیری مستقیم میان تهران و واشنگتن، صرفا یک جنگ محدود و کنترول شده نخواهد بود؛ بلکه بحرانی فراگیر خواهد بود که مرزها را درمی‌نوردد و همه را درگیر می‌کند. هشدارهای صریح مقامات ایرانی، از جمله آیت‌الله خامنه‌ای؛ رهبر قدرتمند ایران درباره اینکه هر حمله گسترده امریکا می‌تواند به «جنگ منطقه‌ای» منجر شود، دقیقاً همین واقعیت را بازتاب می‌دهد: ایران می‌گوید که اگر هدف قرار بگیرد، پاسخ فقط دوجانبه نخواهد بود و دامنه آن می‌تواند از خلیج فارس تا شرق مدیترانه و حتی دریای سرخ امتداد یابد.

کشورهای منطقه به‌خوبی می‌دانند که حضور ده‌ها پایگاه و هزاران نیروی امریکایی در خاک‌ و آب‌های سرزمینی‌شان، آن‌ها را به‌طور ناخواسته به بخشی از میدان احتمالی نبرد تبدیل می‌کند. قطر میزبان بزرگ‌ترین پایگاه هوایی امریکا در منطقه با حدود 10 هزار نیرو است؛ بحرین مقر ناوگان پنجم را در خود جای داده؛ امارات و کویت میزبان نیروهای متعدد امریکایی‌اند؛ ترکیه پایگاه‌های مهم ناتو را میزبانی می‌کند؛ و پاکستان نیز در معادلات امنیتی واشنگتن در منطقه جنوب آسیا نقشی غیرقابل‌چشم‌پوشی دارد. این کشورها می‌دانند که اگر تنش از کنترول خارج شود، زیرساخت‌های حیاتی‌شان-از بنادر و فرودگاه‌ها گرفته تا تأسیسات انرژی-در معرض خطر مستقیم قرار می‌گیرند.

در کنار این نگرانی‌های امنیتی، یک دغدغه سیاسی نیز وجود دارد: بی‌ثباتی داخلی. بسیاری از دولت‌های منطقه از این بیم دارند که یک جنگ گسترده، موجی از نارضایتی عمومی، فشار اقتصادی و قطبی‌سازی سیاسی را به همراه آورد. تجربه جنگ‌های گذشته در خاورمیانه نشان داده که بحران‌های امنیتی بزرگ، اغلب به سرعت به بحران‌های اجتماعی و اقتصادی تبدیل می‌شوند. بنابراین، این کشورها تلاش می‌کنند با حضور در مذاکرات عمان، نه‌تنها از وقوع جنگ جلوگیری کنند؛ بلکه نقش فعالی در شکل‌دهی به ترتیبات امنیتی آینده منطقه داشته باشند.

اهمیت نشست عمان دقیقاً در همین نقطه نهفته است: این نخستین بار در سال‌های اخیر است که ایران و امریکا در یک چارچوب چندجانبه با حضور بازیگران کلیدی منطقه وارد گفتگو می‌شوند. حضور احتمالی وزیران خارجه ترکیه، قطر، مصر، عربستان، عمان و پاکستان در این مذاکرات نشان می‌دهد که این کشورها نمی‌خواهند صرفاً تماشاگر باشند؛ آن‌ها می‌خواهند مطمئن شوند که هر توافق یا تفاهم احتمالی، منافع و نگرانی‌های امنیتی‌شان را نیز در نظر می‌گیرد. ترکیه به‌عنوان میزبان، به دنبال تثبیت نقش خود به‌عنوان میانجی قدرت‌های منطقه‌ای است؛ قطر و عمان سابقه میانجی‌گری میان تهران و واشنگتن را دارند؛ عربستان و مصر نگران پیامدهای هرگونه درگیری بر امنیت خلیج فارس و دریای سرخ‌اند؛ و پاکستان نیز از بی‌ثباتی در مرزهای شرقی ایران و افغانستان بیم دارد.

از سوی دیگر، حضور جرد کوشنر؛ داماد یهودی ترامپ در این نشست نشان می‌دهد که دولت امریکا تلاش دارد این مذاکرات را نه‌فقط در سطح امنیتی، بلکه در سطح سیاسی و راهبردی مدیریت کند. کوشنر در سال‌های گذشته نقش مهمی در شکل‌دهی به سیاست‌های منطقه‌ای واشنگتن داشته و حضور او می‌تواند نشانه‌ای از تلاش امریکا برای ایجاد یک چارچوب گسترده‌تر در ادامه سیاست‌ سنتی واشنگتن در راستای تثبیت جایگاه رژيم اسراییل در خاورمیانه و در راستای توافقاتی موسوم به پیمان‌های ابراهیم میان اعراب و این رژيم باشد.

در مجموع، نشست عمان را می‌توان تلاشی جمعی برای جلوگیری از ورود منطقه به یک چرخه جدید از خشونت دانست. کشورهای منطقه به این نتیجه رسیده‌اند که هزینه‌های یک جنگ احتمالی میان ایران و امریکا بسیار فراتر از توان تحمل آن‌هاست.

از همین رو، حضور گسترده در این مذاکرات نه‌تنها بیانگر نگرانی؛ بلکه نشان‌دهنده اراده‌ای مشترک برای یافتن راه‌حلی سیاسی برای یک بحران امنیتی است؛ راه‌حلی که شاید بتواند سایه سنگین ترس و تردید را از فراز خاورمیانه بردارد. مهدی نوری