گزارش‌ها نشان می‌دهد کشورهای همسایه ایران با هرگونه حمله امریکا به جمهوری اسلامی مخالفت کرده‌اند؛ مخالفتی که ریشه آن فراتر از نگرانی‌های اقتصادی و امنیتی کوتاه‌مدت است.

در روزهای اخیر، گزارش‌های متعددی از مخالفت کشورهای همسایه ایران با حمله احتمالی امریکا به جمهوری اسلامی منتشر شده است. کشورهایی مانند عربستان سعودی و امارات متحده عربی به‌صراحت اعلام کرده‌اند که اجازه استفاده از حریم هوایی خود برای اقدام نظامی علیه ایران را نخواهند داد.

اگرچه برخی تحلیل‌ها، به‌ویژه در رسانه‌های غربی، تهدید موشکی ایران را عامل اصلی این مخالفت‌ها می‌دانند، اما بررسی دقیق‌تر نشان می‌دهد که دلیل مشترک و راهبردی‌تری در پس این موضع‌گیری‌ها وجود دارد.

پیش‌فرض کلیدی این تحلیل، غیرقابل‌پیش‌بینی بودن ابعاد، دامنه و پیامدهای جنگ احتمالی میان ایران و امریکا است. همسایگان ایران نگران‌اند که جنگی که به‌سادگی آغاز می‌شود، با چه گستردگی و با چه نتایجی به پایان برسد.

در کنار نگرانی‌های امنیتی، بی‌ثباتی منطقه‌ای می‌تواند صادرات نفت، تجارت کالا، ورود سرمایه‌گذاری خارجی و روند توسعه اقتصادی کشورهای منطقه را با اختلال جدی مواجه کند. با این حال، این عوامل بیشتر جنبه کوتاه‌مدت و تاکتیکی دارند.

به نظر می‌رسد عامل استراتژیک و بلندمدت‌تر، مسئله اسرائیل باشد. جمهوری اسلامی ایران در حال حاضر تنها بازیگر اصلی منطقه است که موضعی تقابل‌جویانه و اصولی در برابر اسرائیل دارد. کشورهای منطقه این احتمال را در نظر می‌گیرند که در صورت حمله امریکا، نظام سیاسی ایران سقوط کند و دولتی سکولار و ملی‌گرا جایگزین شود که روابط دوستانه‌ای با اسرائیل برقرار خواهد کرد.

در چنین شرایطی، موازنه قدرت منطقه‌ای به‌طور اساسی تغییر خواهد کرد و بسیاری از کشورهای عربی و حتی ترکیه خود را میان دو فشار همزمان اسرائیل و ایرانِ دوست اسرائیل خواهند دید؛ وضعیتی که می‌تواند قدرت چانه‌زنی این کشورها را به‌شدت تضعیف کند.

این نگرانی‌ها تنها به کشورهای عربی محدود نیست. ترکیه نگران موج مهاجرت، بی‌ثباتی داخلی و فعال‌شدن جریان‌های تجزیه‌طلب کُرد است و پاکستان نیز بیم آن دارد که ناامنی در ایران باعث تحرک نیروهای تجزیه‌طلب در بلوچستان شود. علاوه بر این، تغییر نظام سیاسی در ایران می‌تواند بر موازنه پاکستان و هند نیز اثرگذار باشد.

 جمع‌بندی

مخالفت کشورهای همسایه ایران با حمله امریکا، حاصل ترکیبی از عوامل کوتاه‌مدت اقتصادی و امنیتی و نگرانی‌های بلندمدت ژئوپلیتیکی است.

در نهایت، هراس از بازطراحی نقشه قدرت منطقه به نفع اسرائیل با تضعیف جمهوری اسلامی، عمیق‌ترین و راهبردی‌ترین دلیل این مخالفت‌ها به شمار می‌رود.