امجد علی شیر، سفیر سابق پاکستان در کامبوج، در یک میزگرد از مقاومت «جبهه آزادی» به رهبری یاسین ضیا علیه طالبان یادآوری کرد و گفت این نیروها در شمال و بدخشان حضور دارند.

به گفته آقای شیر، بدخشان منطقه‌ای مهم است که با تاجکستان، چین و پاکستان مرز مشترک دارد.

این دیپلومات پاکستانی گفت تاکنون تلاش‌های جبهه‌های مخالف طالبان دفع شده است؛ اما این آغاز کار آن‌هاست و تلاش برای تغییر رژیم «ادامه خواهد یافت» و متوقف نخواهد شد.

آصف درانی، نماینده ویژه پیشین پاکستان در امور افغانستان نیز گفت طالبان با عملکرد خود عملاً به‌سوی «تغییر رژیم» حرکت می‌کنند. او افزود نیروهای مقاومت علیه طالبان در شمال و بدخشان فعال هستند و اپوزیسیونی در داخل کشور، به‌ویژه در میان غیرپشتون‌ها، وجود دارد.

به باور کارشناسان، اظهارات مقامات سابق پاکستانی نشان می‌دهد اسلام‌آباد در حال بازنگری راهبرد خود در قبال افغانستان است.

مدت‌هاست که درباره روابط پاکستان با گروه‌های مقاومت ضد طالبان گمانه‌زنی می‌شود؛ اما این ظاهراً علنی‌ترین اظهار نظر از سوی دو دیپلومات ارشد پاکستانی است که خطوط استراتژی تازه اسلام‌آباد در قبال امنیت افغانستان را روشن می‌کند.

شاید هنوز دولت اسلام‌آباد و ارتش پاکستان به جمع‌بندی کامل برای فعال کردن گزینه تغییر رژیم در افغانستان نرسیده باشند؛ اما نشانه‌های مورد اشاره نشان می‌دهد که این گزینه همچنان روی میز مقامات نظامی و سیاسی پاکستان قرار دارد و آن‌ها در صورت لزوم از آن استفاده خواهند کرد.

نکته مهمی که این برداشت را تقویت می‌کند، سابقه رابطه پاکستان با گروه‌های ضد طالبان است. به‌عنوان نمونه، رهبران نسل اول مجاهدین همگی تحت پشتیبانی پاکستان علیه رژیم کمونیستی و نیروهای اشغالگر شوروی می‌جنگیدند. آن‌ها حتی پس از فروپاشی رژیم کمونیستی و خروج نیروهای شوروی نیز روابط استراتژیک خود با پاکستان را حفظ کردند و به‌مثابه گروه‌های نیابتی اسلام‌آباد در افغانستان عمل می‌کردند.

بنابراین روابطی که پس از ظهور طالبان پایان‌یافته تلقی می‌شد، برای بازیگران پاکستانی کاملاً تجدیدپذیر و قابل بازگشت است؛ و این همان چیزی است که می‌تواند معادلات امنیتی افغانستان را به نفع پاکستان تغییر دهد.

عامل تعیین‌کننده در این میان، اراده مقامات سیاسی و فرماندهان نظامی پاکستان برای حمایت راهبردی از مخالفان طالبان و تغییر رژیم در کابل است.

از سوی دیگر، نمی‌توان این واقعیت را نادیده گرفت که پاکستانی‌ها، علی‌رغم تنش‌های شدید با طالبان، همچنان موجودیت این رژیم را بر گزینه تغییر رژیم ترجیح می‌دهند. به عبارت دیگر، پاکستان هنوز آماده فعال کردن گزینه تغییر رژیم در افغانستان نیست؛ شاید به این دلیل که نسبت به نتایج آن اطمینان ندارد یا این گزینه را بسیار پرهزینه، زمان‌بر و با آینده‌ای نامشخص می‌داند.

همچنین نشانه‌های روشنی وجود دارد که مقامات پاکستانی همچنان در تلاش‌اند سیطره استراتژیک خود بر طالبان را احیا کنند و با استفاده از کانال‌های سنتی بر کانون‌های تصمیم‌گیری طالبان تأثیر بگذارند.

شاید به همین دلایل است که مقامات ارشد پاکستانی همچنان به لفاظی‌های سیاسی، تهدیدهای غیرعملی، هشدارهای مستقیم، استفاده از دیپلومات‌های سابق برای بیان مواضع احتمالی خود و حتی در موارد اندک، استفاده از نیروی نظامی محدود برای انجام حملات هدفمند و عمدتاً هشدارآمیز در خاک افغانستان ادامه می‌دهند تا پیام خود را به طالبان منتقل کنند و رهبران آنها را به تمکین در برابر خواسته‌های خویش وادار سازند.

با این همه، علی‌رغم تردیدهای جدی درباره حمایت پاکستان از تغییر رژیم طالبان در افغانستان، این واقعیت کاملاً روشن است که مقامات پاکستانی همزمان با تشدید تنش با طالبان، ارتباط خود با مخالفان آنها را توسعه داده‌اند. این نشان می‌دهد پاکستان خود را برای سناریوهای خطرناک‌تر، مانند تغییر رژیم در افغانستان، آماده می‌کند تا در صورت عدم سازش طالبان از این گزینه استفاده کند؛ گزینه‌ای که البته بسیار خطرناک، پرهزینه و با پیامدهای نامشخص خواهد بود. حامد احمدی