روسیه به عنوان یک قدرت شاخص جهانی نسبت به اوضاع افغانستان و روابط این کشور با پاکستان نگرانی جدی دارد. این نگرانی بیش از آنکه ناشی از پیامد خصومت‌های تاریخی میان دوطرف باشد، ریشه در سیاست‌های هژمونیک قدرت‌های بزرگ برای بی‌ثبات کردن منطقه و فراهم‌سازی زمینه مداخلات خارجی دارد؛ چیزی که مسکو به شدت با آن مخالف است.

ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت خارجه روسیه، اعلام کرد: تنش در روابط افغانستان و پاکستان همچنان مایه نگرانی نه تنها برای روسیه، بلکه ـ بر اساس اظهاراتی که از پایتخت‌های جهان شنیده می‌شود ـ برای تمام جامعه بین‌المللی است. ما در همبستگی با شرکای خود از کابل و اسلام‌آباد می‌خواهیم که هرگونه اختلاف را صرفاً از راه‌های سیاسی و دیپلوماتیک حل‌وفصل کنند. همان‌طور که می‌دانید، روسیه همیشه آماده است در صورت درخواست طرف‌های درگیر، سهم خود را در کمک به صلح ایفا کند. ما در این زمینه تجربه داریم و برای این کار آماده هستیم.

ایران نیز به دنبال نقش‌آفرینی بیشتر برای حل‌وفصل اختلاف‌های طالبان و اسلام‌آباد است. وزیر خارجه ایران تأکید کرد که این تنش‌ها برای ثبات منطقه نگران‌کننده است و تهران آمادگی دارد میان دو طرف میانجی‌گری کند.

این موضع‌گیری‌ها نشان می‌دهد که بازیگران منطقه‌ای به شدت نگران تشدید تنش میان طالبان و پاکستان و پیامدهای آن برای صلح و امنیت منطقه هستند.

به باور بسیاری از ناظران، یکی از دلایل اصلی بحران جاری میان طالبان و پاکستان، حمایت واشنگتن از اسلام‌آباد است. به عبارت دیگر، پاکستان بار دیگر به نیابت از قدرت‌های بزرگ وارد تنش با حکومت مرکزی افغانستان شده تا راه را برای دخالت قدرت‌های خارجی در امور داخلی این کشور هموار کند.

سخنگویان طالبان نیز بارها مدعی شده‌اند که اسلام‌آباد با تحریک بازیگران خارجی اقدام به بحران‌آفرینی و ایجاد تنش در روابط با افغانستان کرده است. از نگاه طالبان، مقامات پاکستانی اراده‌ای برای توافق آتش‌بس و استقرار صلح پایدار ندارند، زیرا حامیان خارجی پاکستان مصمم به تشدید بحران هستند.

کارشناسان نیز این ارزیابی را تأیید کرده و احتمال می‌دهند که یکی از اهداف پنهان پاکستان، همکاری با امریکا برای بازپس‌گیری پایگاه استراتژیک بگرام از طالبان است. اگر این برداشت درست باشد، معنای آن این است که هیچ‌گونه تلاشی برای میانجی‌گری و ایجاد صلح پایدار میان طالبان و پاکستان به نتیجه نخواهد رسید. همین موضوع بر دامنه نگرانی‌های قدرت‌های منطقه‌ای، از جمله روسیه و ایران، می‌افزاید و تلاش آن‌ها برای یافتن راه‌حل‌های صلح‌آمیز را تشدید می‌کند.

روسیه در این میان از موقعیت ویژه‌ای برخوردار است، زیرا تنها کشوری است که حکومت طالبان در افغانستان را به رسمیت شناخته و در عین حال روابط راهبردی با پاکستان دارد. ایران نیز تا حدودی از موقعیت مشابه بهره‌مند است.

با این حال، نه طالبان و نه پاکستان تاکنون به پیشنهاد میانجی‌گری از سوی تهران و مسکو پاسخ مثبت نداده‌اند. این امر نشان می‌دهد که پای بازیگران بزرگ جهانی در میان است و بحران جاری صرفاً میان طالبان و پاکستان محدود نمی‌شود.

به باور کارشناسان، دستیابی به راهکاری سریع و پایدار دشوار است و تلاش‌های فزاینده بازیگران منطقه‌ای مانند روسیه و ایران برای کاهش بحران با موانع مضاعف روبه‌رو خواهد شد.

صرف‌نظر از واکنش طالبان و پاکستان به پیشنهادهای مکرر میانجی‌گری، این موضع‌گیری‌ها بیانگر نگرانی فزاینده منطقه نسبت به بحرانی است که ریشه در اراده قدرت‌های بزرگ دارد و خطر مداخلات خارجی در معادلات منطقه‌ای را چندبرابر می‌کند.

بنابراین حتی اگر به پیشنهادهای میانجی‌گری از سوی روسیه و سایر متحدان منطقه‌ای پاسخ مثبت داده نشود، این موضع‌گیری‌ها نشان می‌دهد که منطقه نمی‌تواند در برابر یکی از بحران‌های بزرگ جاری بی‌تفاوت باشد و بار دیگر زمینه‌سازی برای مداخله قدرت‌های بزرگ در امور افغانستان را تماشا کند.

با توجه به این واقعیت، طالبان و پاکستان باید بیش از هر چیز به پیامدهای منطقه‌ای بحران جاری توجه داشته باشند و درک کنند که قدرت‌های منطقه‌ای مانند روسیه و متحدانش اجازه نخواهند داد بحران‌های ساختگی، سرنوشت سیاسی و امنیتی منطقه را به دست بازیگران بزرگ رقم بزند و پای قدرت‌های بیگانه را به منطقه باز کند. حامد احمدی