خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، می‌گوید در صورت تداوم «اقدامات خصمانه» از خاک افغانستان، اسلام‌آباد گزینه نظامی را منتفی نمی‌داند. او اظهار داشت که طالبان افغان تاکنون از ارائه تضمین کتبی برای توقف حملات به خاک پاکستان خودداری کرده‌اند.

همزمان با آغاز سومین دور مذاکرات طالبان و پاکستان در استانبول، رسانه پاکستانی «سما» به نقل از آقای آصف گزارش داد که اگر نفوذ از مرز افغانستان ادامه یابد، اسلام‌آباد تمام اقدامات لازم را برای تضمین امنیت خود انجام خواهد داد.

سومین دور گفتگوهای طالبان و پاکستان روز پنج‌شنبه، 15 عقرب، در شهر استانبول ترکیه آغاز شد. خواجه آصف گفت: «اگر مذاکرات موفق نباشد و نفوذ ادامه یابد، گزینه نظامی آخرین راه‌حل خواهد بود.»

این نخستین بار نیست که خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، حکومت طالبان را به‌طور مستقیم به انجام حملات نظامی تهدید می‌کند. او هم در گذشته و هم در جریان درگیری بی‌سابقه اخیر میان دوطرف، بارها از زبان زور و تهدید علیه طالبان استفاده کرده است؛ اما آنچه تهدیدهای اخیر را از موارد قبلی متمایز می‌سازد، این است که به نظر می‌رسد خواجه آصف به نیابت از حکومت و ارتش پاکستان، رهبری سیاست خارجی و استراتژی نظامی اسلام‌آباد علیه افغانستان را بر عهده گرفته و ترجیح می‌دهد همزمان با حضور در میز مذاکره و استفاده از دیپلوماسی، فشارهای نظامی و تهدیدهای امنیتی علیه طالبان را نیز حفظ کند.

برخی ناظران معتقدند که شاید هدف پاکستان از استفاده همزمان از ابزارهای دیپلوماسی و اهرم‌های نظامی در مقابله با طالبان، تشدید فشارها بر کابل و کندهار برای تحقق و تأمین شرایط مورد نظر خود در مذاکرات استانبول باشد و طالبان را به پذیرش پیش‌شرط‌های خود وادار سازد.

از سوی دیگر، این احتمال نیز وجود دارد که پاکستان با استفاده از این رویکرد، پیامی روشن به طالبان منتقل کند که اگر به خواسته‌های اسلام‌آباد تمکین نکنند، گزینه نظامی همواره در دسترس خواهد بود و اسلام‌آباد برای خود این حق را قائل است که به‌طور یک‌جانبه خاک افغانستان را آماج حملات هوایی و موشکی قرار دهد و هر زمان که اراده کند، به بهانه مبارزه با تروریزم، حریم هوایی افغانستان را نقض کرده و به این ترتیب سیطره خود بر آسمان و زمین افغانستان را برای مدت نامحدودی حفظ کند.

البته زبان زورگویانه خواجه آصف علیه طالبان و افغانستان ممکن است دلیل دیگری نیز داشته باشد؛ بر اساس ادعای رسانه‌های پاکستانی، طالبان در جریان درگیری‌های اخیر در پی حملات هوایی و موشکی پاکستان، به‌سرعت به میز مذاکره بازگشتند، از شدت تنش‌ها کاستند و به توافق آتش‌بس دست یافتند. از نظر پاکستانی‌ها، این قدرت نظامی آنان بود که طالبان را به میز مذاکره کشاند و ماجراجویی مرزی آنان را مهار کرد.

اگر این برداشت درست باشد، پاکستانی‌ها همچنان به زورگویی ادامه خواهند داد تا در جریان مذاکرات، طالبان را به کرنش، تمکین و تسلیم در برابر خواسته‌های خود مجبور سازند و از آنان در راستای تحقق اهداف سلطه‌جویانه خود در قبال افغانستان امتیاز بگیرند.

با این حال، طالبان اگرچه تاکنون نشان داده‌اند که در برابر زورگویی‌های پاکستان کوتاه نمی‌آیند، اما این واقعیت نیز وجود دارد که آنان به‌طور محتاطانه‌ای از تشدید تنش‌ها خودداری می‌کنند. علی‌رغم تهدیدهای صریح و مکرر مقامات پاکستانی، از جمله خواجه آصف، طالبان از پاسخ‌گویی لفظی و مقابله آشکار با اسلام‌آباد پرهیز می‌کنند. بنابراین به نظر می‌رسد که طالبان در چنین شرایطی در موضع ضعف قرار گرفته‌اند و صرف‌نظر از اینکه تا چه اندازه مرعوب تهدیدهای اسلام‌آباد شده‌اند، این پاکستانی‌ها هستند که خود را در موقعیت برتر احساس می‌کنند.

در چنین شرایطی، حتی اگر مذاکرات جاری میان طالبان و پاکستان در استانبول به نتیجه برسد، انتظار نمی‌رود که حاصل این مذاکرات صلحی عادلانه و مبتنی بر شرایط برابر دو طرف باشد؛ زیرا کاملاً واضح است که پاکستان عمداً با تهدیدهای نظامی و دامن زدن به تنش‌های مرزی، استراتژی مذاکره با زبان زور را در پیش گرفته تا شرایط مورد نظر خود را به هر شیوه‌ای ممکن بر طالبان تحمیل کند.

بنابراین، حتی اگر طالبان به دلیل ناتوانی نظامی در مقابله با حملات مرگبار پاکستان مجبور به پذیرش شرایط اسلام‌آباد شوند، این الزاماً به تحقق صلحی پایدار و عادلانه منجر نخواهد شد.

افزون بر این، مناقشات و اختلافات افغانستان و پاکستان صرفاً به دوره طالبان محدود نمی‌شود و طالبان نیز به‌تنهایی ظرفیت و صلاحیت حل این مناقشات را ندارند.

بنابراین، اگر مذاکرات استانبول به امضای یک توافق‌نامه سیاسی میان دو طرف نیز بیانجامد، تضمینی برای صلح و ثبات پایدار میان دو کشور نخواهد بود؛ زیرا مناقشاتی مانند مساله دیورند، که کانون اصلی خصومت‌های مستمر میان دو کشور همسایه تلقی می‌شود، نیازمند توافقی جامع، مشروع و کاملاً قابل قبول از سوی هر دوطرف است؛ چیزی که دست‌کم حکومت طالبان در افغانستان فاقد ظرفیت‌ها و زمینه‌های لازم برای تحقق آن است. حامد احمدی