مهم‌ترین بند توافق‌نامه آتش‌بس میان پاکستان و طالبان، عدم حمایت از مخالفان یکدیگر است؛ به این معنا که اسلام‌آباد از جریان‌های مخالف طالبان (اعم از نظامی و غیرنظامی) حمایت نخواهد کرد و رژیم طالبان هم اقدام به مهار تحریک طالبان پاکستان (تی‌تی‌پی) می‌کند. وقتی از مهار تی‌تی‌پی توسط طالبان سخن می‌گوییم، جلوگیری از فعالیت این گروه در خاک افغانستان علیه منافع اسلام‌آباد است، نه لزوماً سرکوب، خلع سلاح کامل و سپردن سران آن به چنگ ارتش پاکستان. محمدیعقوب مجاهد، وزیر دفاع طالبان، هم در گفتگو با رسانه جهانی الجزیره تایید کرد که «اطراف منازعه تعهد کرده‌اند تا از حمایت مخالفان و هرگونه اقدام دشمنانه در برابر یکدیگر خودداری کرده و اجازه ندهند خاک‌شان علیه هم مورد استفاده قرار گیرد.»

تا این جای کار، در خصوص تعهدات پاکستان ابهام جدی وجود ندارد. برای نمونه، اگر قرار بر عدم حمایت از مخالفان طالبان باشد، اسلام‌آباد تا کنون پابند به این امر بوده است؛ جز در یک نوبت که از فعالان سیاسی و مدنی افغانستان میزبانی کرده است و این به‌تنهایی لزوماً به‌معنای حمایت مستمر از آن‌ها نیست. اکنون با امضای توافق‌نامه، به‌نظر می‌رسد که همین کار حداقلی هم دیگر انجام نخواهد شد (البته مشروط به ایفای تعهد طالبان برای مهار تی‌تی‌پی). پس می‌ماند مساله حمایت از داعش توسط پاکستان در برابر طالبان. مقام‌های طالبان به‌رغم ادعاهای پیهم در زمینه، تا کنون شواهد قوی ارایه نکرده‌اند و طرف پاکستانی هم حرف‌های‌شان را جدی نگرفته است. طوری که در نوشته قبلی هم ذکر شد، حمایت از داعش برای پاکستان پرهزینه است و رضایت به پذیرش این خطر نمی‌دهد. حالا که تعهد کتبی داده است، بهانه‌اش برای عدم حمایت قوی‌تر شده است.

اما طالبان چی؟ آیا آنها آن‌گونه که تعهد کتبی داده است، می‌خواهد تی‌تی‌پی را مهار کند؟ اگر هم بخواهد آیا قادر به انجام این ماموریت است؟ وقتی پاکستان با آن هیبت نظامی‌اش در منطقه، قادر به مهار تی‌تی‌پی نشده است، پس طالبانِ چگونه می‌توانند موفق شوند؟ اگر طرفین برای مهار تی‌تی‌پی متحدانه وارد میدان شوند، باز هم تضمینی وجود ندارد که این جریان برای دایم نابود شود و منافع پاکستان را دیگر تهدید نکند؛ ضمن آن‌که قرار نیست پاکستان و طالبان به میزانی گرم گیرند که به‌خاطر خرسندی اسلام‌آباد، یار دیرین، ایدیولوژیک و قبیله‌ای‌اش را آزارواذیت کند.

خواست تی‌تی‌پی سرنگون‌کردن نظام حاکم بر پاکستان از طریق جنگ و جهاد و جایگزین‌کردن آن با یک نظامی اسلامی (ترجیحاً امارت اسلامی طالبان افغان) است؛ خواستی که طالبان افغان نیز از بدو ورود به صحنه جنگ و سیاست، مطرح کرده‌اند. با این حساب، برای طالبان سخت است که تی‌تی‌پی را قانع یا هم به‌طرز دیگر مانع جنگ و جهاد این جریان شوند. وقتی تی‌تی‌پی در پی پیاده‌سازی نسخه امارت طالبان افغان در پاکستان باشد، مشخص است که از سوی آنها در افغانستان خوب میزبانی می‌شود. مهم‌تر از آن، تی‌تی‌پی به طالبان برای برقراری رژیم موردنظرشان در افغانستان یاری رسانده است؛ حالا اگر طالبان افغان نمی‌خواهند یا نمی‌توانند به طالبان پاکستان کمک کنند، حداقل به رسم رفاقت هم که شده، خواهان قربانی‌کردن این جریان نیستند. برای نمونه، یعقوب مجاهد پس از امضای توافق‌نامه، در صحبت با الجزیره به صراحت گفت که تی‌تی‌پی از نظر طالبان تروریست نیست و این گروه با تعریف اسلام‌آباد از طالبان پاکستانی مخالف است. دقیقاً اصل ماجرا هم همین است؛ یعنی اگر طالبان بخواهند تی‌تی‌پی را تروریست خطاب کنند، پس به ناچار خودشان هم تروریست خواهند بود؛ چون‌که هردو برای یک هدف (ایجاد نظام اسلامی) در دو کشور می‌جنگند. وقتی هم تی‌تی‌پی را تروریست نخوانند، چگونه با یک گروه اسلام‌گرا، جهادگرا و پشتون‌گرا بجنگند؟

طالبان به‌خوبی از پیامد مهار تی‌تی‌پی آگاهند و به‌زودی و به‌ساده‌گی چنین نخواهند کرد؛ چرا که ممکن است جنگ‌جویان تی‌تی‌پی به داعش خراسان بپیوندند. تی‌تی‌پی که از ماهیت طالبان شناخت خوب دارد، وقتی به داعش متصل شود، کار برای رژیم دشوارتر از حال می‌شود. افزون بر آن، تی‌تی‌پی در مناطق قبایلی آن سوی مرز، بستر اجتماعی دارد؛ همان بستری که طالبان در این سوی مرز دارند. ازاین‌رو، اقدام جدی در برابر تی‌تی‌پی، منجر به نارضایتی قبیله‌ای در دو سوی مرز نیز می‌شود و این به زیان طالبان است.

به‌فرض که طالبان برای مهار تی‌تی‌پی دامن همت به کمر بندند، در بدل کسب امتیازات ویژه چنین خواهند کرد، نه ارزان یا رایگان. طوری که در فوق بیان شد، مساله حمایت پاکستان از داعش و مخالفان طالبان به یک حساب منتفی است و جای بحث ندارد. پس می‌ماند ماجرای به‌رسمیت‌شناسی رژیم. تا زمانی‌که پاکستان این امتیاز را به طالبان قایل نشود، رژیم آنها با تی‌تی‌پی درنمی‌افتد؛ ضمن آن‌که فاصله‌‌اش با هند را هم حفظ نخواهد کرد. البته پاکستان هم اقدام به شناسایی رژیم طالبان نخواهد کرد؛ چون‌که تی‌تی‌پی جسورتر از قبل می‌شود و راه نیل به قدرت و کسب مشروعیت بین‌المللی را فقط در جنگ و جهاد جستجو خواهد کرد که این برای اسلام‌آباد دردسرسازتر از حال می‌شود. لذا می‌شود گفت که معضل تی‌تی‌پی برای دایم برطرف نشده است، بلکه بر روی آن سرپوش گذاشته شده است؛ به این امید که پاکستان و طالبان چند صباحی از رفتن به مصاف یکدیگر دوری جویند. شجاع‌الدین امینی