چهار روز از صدور فرمان رییس جمهوری ترکیه برای تغییر کاربری موزه «ایاصوفیه» به مسجد می گذرد؛ فرمانی که در این مدت کوتاه واکنش های متعددی را در پی داشته است؛ یونان و روسیه را آزرده و پاپ فرانسیس نیز اعلام کرده که از این تصمیم رجب طیب اردوغان به شدت رنجیده است. اما چرا این اتفاق مهم است و چرا عده ای از مسجدشدن ایاصوفیه ناراحتند؟

ایاصوفیه کجاست و چرا مهم است؟

ایاصوفیه یک بنای تاریخی متعلق به قرن ششم میلادی واقع در استانبول ترکیه است که در این سال ها به عنوان کلیسای جامع مسیحی ارتدوکس، کلیسای جامع کاتولیک رومی، مسجد عثمانی و یک موزه سکولار مورد استفاده های متعدد قرار گرفته است. ایاصوفیه که از سوی سازمان یونسکو به عنوان میراث جهانی ثبت شده، توامان مورد احترام مسیحیان و مسلمانان است و از مهم ترین مکان های توریستی ترکیه محسوب می شود.

این بنا توسط امپراتوری روم شرقی بنا شد اما با فتح استانبول از سوی امپراتوری عثمانی در قرن پانزدهم میلادی، سلطان محمد فاتح دستور تغییر این کلیسا به مسجد را صادر کرد و این مکان برای بیش از چهار قرن یک مسجد بود.

پس از اعلام حکومت جمهوری در ترکیه و به قدرت رسیدن مصطفی کمال آتاترک، ایاصوفیه به موزه تبدیل شد و تا ۱۱ ژوئیه ۲۰۲۰ به همین شکل باقی ماند.

در واقع ایاصوفیه علاوه بر اهمیت تاریخی، اهمیت سیاسی نیز دارد و در همه این سال ها این مکان یکی از مهم ترین مقاصد گردشگران در استانبول محسوب بوده است؛ تا جایی که سالانه بیش از چهار میلیون گردشگر خارجی با خرید بلیت از این مکان بازدید می کنند.

چرا اردوغان بر مسجدشدن ایاصوفیه تاکید دارد؟

حالا با تصمیم دولت اسلام گرای ترکیه، ایاصوفیه بار دیگر تبدیل به مسجد شده و قرار است نمازهای یومیه و نماز جمعه در آنجا برپا شود و اختیار اداره آن به «وزارت دیانت» واگذار شده است.

هشتگ «ایاصوفیه» یکی از ترندهای این روزهای فضای مجازی است. خیلی ها این اتفاق را مبارک تعبیر کرده اند و تبریک می گویند و بعضی دیگر هم از اردوغان انتقاد می کنند. با این حال اردوغان یک تنه مقابل انتقادات ایستاده و اعلام کرده است که جمعه دو هفته دیگر اولین نماز جمعه را در ایاصوفیه اقامه خواهد کرد.

یک استاد تاریخ اسلام در دانشگاه «الازهر» معتقد است که هدف رئیس جمهوری ترکیه از تغییر کاربری ایاصوفیه از موزه به مسجد جلب اسلام گرایان به مکتب خودش است.

این اقدام چالش برانگیز اردوغان پراهمیت بودن ابعاد سیاسی، اجتماعی و فرهنگی مساجد در کشورهای مسلمان را می رساند و این پرسش را در ذهن ایجاد می کند که مساجد چقدر خود را با دنیای مدرن امروز هماهنگ کرده اند و تا چه حد به رسالت های سیاسی و اجتماعی خود پایبندند؟

در میان این هیاهوی رسانه ای که درباره «ایاصوفیه» استانبول به راه افتاده و جهان درباره اهمیت مساجد صحبت می کند، به نظر می رسد وقت آن رسیده است که به احیای نقش مساجد در جامعه بیشتر توجه کنیم و به یاد داشته باشیم مسجد فقط گنبد و مناره نیست.

منبع: ایسنا