رضا عطایی (ماستری مطالعات منطقه ای دانشگاه تهران)

* وزارت امور خارجه امریکا در گزارشی جمعیت هَزارَه ها در افغانستان را نه درصد (۹℅) اعلام کرد که اعتراضات و محکومیت هایی را در پی داشت.

مسلم است که تا کنون هیچگونه سرشماری دقیق و قابل اعتمادی در افغانستان صورت نگرفته است و سرشماری های قبلی نیز تحت تاثیر فشارها، حساسیت ها و ملاحضات قومی، سیاسی و گروهی قرار داشته و نتوانسته است تعداد دقیق جمعیت هر قوم را تعیین کند.

* در زمینه میزان نفوس و جمعیت اقوام مختلف در افغانستان تنها می توان گفت که هر یک از این چهار قومیت؛ پَشتون ها، هَزارَه ها، تاجیک ها و ترک تبارها به عنوان یکی از چهار قومیت عمده (چهار کتله قومی عمده) ساکن در افغانستان هستند. و هیچ گروه قومی اکثریت مطلق را در افغانستان ندارد، و هرگونه سخنی بیش از این، به نظر می رسد نوعی جنگ روانی و سیاسی علیه سایر اقوام باشد.

* یک روی سکه گزارش وزارت خارجه آمریکا به جنگ روانی و سیاسی مذکور بر می گردد که عیان و مشخص است. اما این سکه روی دیگری هم دارد که کمتر مورد تامل قرار گرفته است که آن را می توان در این سوال خلاصه نمود که؛ هَزارَه ها در کجای معادلات قدرت قرار دارند؟

* پیش از هر گونه جوابی به این پرسش، باید موقعیت بسته و محصور جغرافیایی هزاره ها و همچنین اقتصاد ضعیف شان را مد نظر داشته باشیم. علاوه بر این دو فاکتور مهم که در معادلات کلان سیاسی و اقتصادی بسیار حائز اهمیت است. تاریخ تحولات افغانستان به خوبی نشان می دهد که این قوم و سران آن از فهم عمیق سیر تحولات مهم منطقه ای و فرامنطقه ای در طول تاریخ غافل بود ه اند و هیچ کنش معقول سیاسی_اقتصادی برای بقاء و استمرار حیات خویش به خرج نداده اند.
از زمان عبدالرحمن (۱۸۸۰_۱۹۰۰م) که بازی بزرگ در جریان بود گرفته تا کنون که بازی بزرگ جدید منطقه ای در جریان است این وضع قابل مشاهده است.

* حتی برخلاف ادعای بسیاری، علت اصلی قتل عام هزاره ها در دوره عبدالرحمن، عامل مذهب نبود؛ عنصر مذهب فقط ظاهر و چاشنی غائله بود. هزاره ها همانند اصحاب کهف در خواب عمیقی فرو رفته بودند و از آنچه آن روز در صحنه سیاست منطقه و جهان می گذشت بی خبر محض بودند. نه جریان بازی بزرگ (The Great Game) را فهمیدند و نه بازیگران اصلی آن را می شناختند که بخواهند با زد و بند سیاسی وارد بازی شوند؛ به تبع قربانی شدند.

* بعد از کنفرانس بن و حوادث یازده سپتامبر که بازی بزرگ جدید (The New Great Game) شروع شد نیز کنش معقول اقتصادی_سیاسی از سوی هزاره ها برای معادلات قدرت و ثروت صورت نگرفته است.
گزارش وزارت خارجه آمریکا را به این صورت بخوانید که هزاره ها نود درصد (۹۰℅) جمعیت افغانستان را تشکیل می دهند، اما تا وقتی که در جریان معادلات منطقه ای و فرامنطقه ای نباشند و ظرفیت ها و پتانسیل های مورد نیاز را برای زد و بندهای کلان قدرت و ثروت تقویت نکنند باز در عمل نود درصد با نه درصد آنچنان تفاوتی ندارد.

منبع: مطالعات افغانستان