امریکا که مدعی مبارزه با تروریسم است اکنون دچار چالش دیگری است. این بار متحدان تهدید کرده اند که شنودهای گسترده در همکاری آنان با ایالات متّحده تاثیر گذشته است.

باید گفت که نه حتی نظام بین المللی که جنگ نیز قواعد و قوانینی برای خود دارد که متخصصان امر همواره به تلاش ها و جان فشانی های طولانی بانیان آن تاکید داشته اند. حال موضوع شنود تلفونی و جاسوسی و دزدیدن اطلاعات توسط بزرگترین قدرت جهان است. کشوری که همواره شعار دموکراسی و پیشرو بودنش در عرصه های آزادی خواهانه موجب ترس منتقدان و سکوت آنان شده است، ولی این بار فریاد اعتراضات بسیار بلندتر است.

زمانی فقط مردم امریکا برخلاف قانون مورد شنود تلفونی قرار گرفته بودند، اما اکنون بسیاری از کشورها از جمله فرانسه و آلمان، اسپانیا، برزیل، مکزیک و بسیاری دیگر از کشورها مورد هجوم قرار گرفته اند. این مسئله نه تنها به شنود و کنترل شهروندان کشورهای مختلف مربوط می شود بلکه این مسئله در مورد رهبران جهان نیز صدق می کند.

حال سئوال این است که آیا این مسئله به تازگی آشکار شده است؟ یا برای اولین بار است که اعتراض همگانی کشورهای مختلف به این وضعیت امکان ظهور و جسارت طرح پیدا کرده است؟ یا به بیان ساده تر چرا تاکنون به شنود امریکا از شهروندان و مقامات برجسته جهانی اعتراض متحد و همزمانی صورت نگرفته است؟

شنود احتمالی! تلفون همراه صدراعظم آلمان

آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان در اعتراض به شنود احتمالی تلفون همراه خود گفته است که باید اطمینان و اعتماد میان متحدان و شرکا دوباره برقرار شود. به عبارتی دیگر او با تردید و ترس این مسئله را بیان کرده است که اعتماد مردم کشورش به امریکا دچار چالش شده و از بین رفته است.

وی خواهان (توضیح کامل) امریکا شده است. در مقابل پاسخ کاخ سفید به ادعاهای مطرح شده درباره جاسوسی از تلفون همراه شخصی مرکل تردیدها را برای کارشناسان حل کرده است زیرا این پاسخ بسیار (ظریف) و حساب شده بوده است: امریکا اطمینان می دهد که تلفون او را (شنود نمی کند و شنود نخواهد کرد).

یعنی بر این مسئله به صورت ضمنی اشاره دارد که تلفون همراه خانم صدراعظم در گذشته شنود شده است. آنگلا مرکل همچنین گفته است که آلمان و فرانسه به دنبال تعریف چارچوب جدیدی برای همکاری های اطلاعاتی با امریکا هستند.

شنود از 35 رهبر جهان

اعتراض مرکل در روز اعتراض دیلما روسف رئیس جمهوری برزیل بوده است که سفر خود را در اعتراض به جاسوسی ارتباطات شخصی خود لغو کرده است. تازه ترین خبر در این باره مربوط به اسپانیاست. اسپانیا نیز سفیر امریکا در این کشور را احضار کرده و خواستار پاسخ گوئی به این مسئله شده است. پیشتر فرانسه به شنود سازمان های جاسوسی از شهروندان این کشور اعتراض کرده بودند. همچنین آلمان نیز سفیر امریکا را برای پاسخ گویی به این موضوع احضار کرده است. در آخرین خبرها از 1٫73 میلیارد تماس ایرانی ها نیز جاسوسی شده است.

روزنامه گاردین نیز عنوان می دارد که کاخ سفید، پنتاگون و مقامات وزارت امور خارجه امریکا تایید کرده اند که امریکا مکالمات تلفونی 35 رهبر جهان را کنترل می کرده است. این گزارش نیز مصادف با اعتراض همگانی مقامات اروپایی بوده است.

مصاحبه ای که قرار نبود جنجالی شود

روز جمعه همچنین سخنانی از مایکل هیدن رئیس پیشین سازمان سیا(CIA)  و آژانس امنیت ملی(NSA)  که مشغول مصاحبه با چند خبرنگار بود و قرار بود به صورت ناشناس او را یکی از مقامات ارشد گذشته معرفی کنند، توسط یک مسافر در شبکه های اجتماعی منتشر شد که در ارتباط با رسوایی شنود تلفون ها توسط آژانس امنیت ملی، زندان های مخفی سازمان سیا و تلفون همراه باراک اوباما بوده است. این مقام ارشد مسائل به وجود آمده را برخلاف (قانون اساسی ایالات متّحده) عنوان می کند.

نشست بروکسل و تهدید ملایم متحدان همیشگی

اما موضوعی که حائز اهمیت است این که برای اولین بار یک واکنش به ظاهر صریح و همگانی در اتحادیه اروپا علیه این اقدامات در حال وقوع است. قرار است هیاتی از پارلمان اروپا و مقامات ارشد اطلاعاتی آلمان به طور جداگانه به منظور گفت وگو با مقامات امریکا به این کشور سفر کنند.

مطمئناً پاسخ امریکا قانع کننده نخواهد بود زیرا نظام بین المللی قواعد و قوانین مشخصی دارد که از قرارداد وستفالی در حدود 500 سال پیش این نوع دخالت های آشکار و توسعه طلبی های گزاف را محکوم کرده است؛ موضوعی که امریکا همواره به دروغ مدافع آن بوده است. این مسئله نکته ظریف دیگری را آشکار می کند (قدرت نامحدود، فساد نامحدود به بار می آورد)؛ نکته ای که در مورد ایالات متّحده در عرصه بین المللی شکل واقعی به خود گرفته است.

امریکا که مدعی مبارزه با تروریسم است اکنون دچار چالش دیگری است. این بار متحدان تهدید کرده اند که شنودهای گسترده در همکاری آنان با ایالات متّحده تاثیر گذشته است. این موضع در نشست بروکسل، در یایتخت بلژیک در بیانیه ای صریح اعلام شده است.

در این بیانیه که روز جمعه 3 عقرب منتشر شد آمده است که بی اعتمادی و عدم اطمینان می تواند (بر همکاری اطلاعاتی بین کشورهای متحد تاثیر منفی داشته باشد)؛ همچنین این نکته که (برقراری روابط باید بر پایه احترام و اعتماد متقابل باشد). اعتراضی ملایم ولی متحد بر علیه همه آنچه که هر روز توسط سازمان های جاسوسی امریکا نقض می شود.

با بررسی مواضع مقامات اروپایی با وجود نشانه های عصبانیت و اعتراض نوعی ترس را نیز مشاهده می کنیم. برای مثال با آنکه روزنامه های آلمان واکنش تندی به ادعاهای مطرح شده نشان داده اند و از جمله روزنامه زود دویچه تسایتونگ، که از معتبرترین روزنامه های آلمان است، در صفحه اول خود آن را بزرگ ترین توهین خوانده است، خانم مرکل گفته است که در پی ادامه همکاری با امریکاست ولی تاکید کرد که به جای عذرخواهی کلامی خواهان واکنشی عملی از سوی این کشور است و فرانسوا اولاند، رئیس جمهوری فرانسه نیز تنها نسبت به گزارش های منتشر شده درباره شنود مکالمات تلفونی شهروندان این کشور توسط امریکا ابراز نگرانی کرده است. علت این واکنش های ملایم چیست؟ آیا مردم نباید امنیت لازم را برای برقراری اساسی ترین حق خود یعنی آزادی از سلطه و کنترل بی وقفه حفظ کنند؟ پس چرا رهبران آن ها اعتراضات صریح و قاطع نمی کنند؟

هرچند اعتراضات یکپارچه اخیر قابل توجه است اما واکنش مقامات اروپایی در مقابل مقامات کشورهایی مانند برزیل و آرژانتین که سفرهای خود را لغو کرده و اعتراضات صریح داشته اند ناچیز است. این مسئله در کنار این نکته دقیق قرار می گیرد که آن ها همچنان خواهان ادامه همکاری ها با امریکا هستند. مطمئناً برقراری روابط نزدیک با امریکا منافعی گسترده را برای این مقامات در سطح جهان از افغانستان و عراق گرفته تا شمال آفریقا و همه کشورهایی که به صورت متحد مورد فعالیت قرار می گیرند.

حال پرسش پایانی این است که آیا این نوع دخالت های غیر قابل قبول پایانی دارد یا این نوع سیاست های فاشیستی و توتالیتر (تمامیت خواه) به خطری برای صلح جهانی تبدیل می شود؟ اصلی که همواره در منشور سازمان ملل موجب نگرانی و در نهایت دخالت نظامی در کشور مخل صلح بوده است.

گزارش از: مسعود فتحی پور